Neidio i’r prif gynnwys

Cychwyn busnes bwyd o gartref

Canllawiau ar gyfer unigolion sy'n cychwyn busnesau bwyd o'u cartrefi yn ystod COVID-19
Diweddarwyd ddiwethaf

Mae'r canllawiau hyn ar gyfer unigolion sy'n cychwyn busnesau bwyd o'u cartrefi. O’u darllen ar y cyd â'n canllawiau hylendid bwyd a diogelwch bwyd, bydd dilyn y camau hyn yn sicrhau bod safonau hylendid yn cael eu bodloni, a bod eich cwsmeriaid yn cael eu diogelu.

Yn ystod pandemig y coronafeirws (COVID-19) mae llawer wedi mynd ati i goginio yn ystod y cyfnod clo. Er bod coginio’n hobi i’r rhan fwyaf o bobl, mae eraill wedi ceisio ei droi’n ffynhonnell incwm.

Gyda mwy o bobl yn coginio ac yn pobi gartref, mae rhai wedi dechrau gwerthu i'w cymuned leol neu ar-lein fel ffynhonnell refeniw a gyrfa bosibl. Yn yr un modd, mae rhai gweithwyr y diwydiant arlwyo a lletygarwch wedi penderfynu defnyddio eu ceginau eu hunain i weithredu busnesau dosbarthu bwyd o'u cartrefi.

Ar gyfer unigolion sy’n cychwyn busnes bwyd o gartref, neu sy’n newid eu model busnes, mae’n bwysig deall y risgiau diogelwch bwyd a wynebir. Mae’r canllawiau hyn yn cynnwys y camau sydd angen i chi eu cymryd i fynd i’r afael â’r risgiau hyn, a sut i ddarparu bwyd yn ddiogel i’ch cwsmeriaid.

Home cook during COVID-19

Cofrestru fel busnes bwyd

Pan fyddwch chi'n dechrau busnes bwyd newydd neu'n cymryd yr awenau mewn busnes sy'n bodoli eisoes, bydd angen i chi gofrestru gyda'ch awdurdod lleol.

Dylech wneud hyn o leiaf 28 diwrnod cyn agor. Mae cofrestru'ch busnes bwyd yn rhad ac am ddim ac ni ellir ei wrthod. Mae cofrestru yn syml a bydd ond yn cymryd ychydig funudau. Os ydych chi eisoes yn masnachu a heb gofrestru, mae angen i chi wneud hynny cyn gynted â phosib.

Mae cyfraith bwyd yn ei gwneud yn ofynnol i bobl gofrestru gweithgareddau lle mae bwyd yn cael ei gyflenwi'n rheolaidd ac yn dilyn strwythur. Mae hyn yn ofynnol p'un a yw bwyd yn cael ei roi am ddim neu ei werthu.

Er efallai na fyddwch chi’n diffinio'ch hun fel busnes, os ydych chi'n darparu bwyd yn rheolaidd a gan ddilyn strwythur, rydych chi'n fusnes bwyd o dan gyfraith bwyd. 

Gall yr enghreifftiau hyn o sefyllfaoedd lle gallai fod angen cofrestru eich helpu chi i ddeall a oes angen cofrestru eich gweithgareddau bwyd. Bydd eich awdurdod lleol yn gallu eich cynorthwyo ymhellach i asesu a oes angen i chi gofrestru.

Bydd swyddogion awdurdodau lleol yn ymweld â’ch cartref ar ôl i chi gofrestru i gynnal arolygiad hylendid bwyd. Bydd hyn drwy apwyntiad ac yn dibynnu ar y mathau o fwyd sy’n cael eu trin a’u cynhyrchu. Diben yr arolygiad hwn yw asesu a yw eich ardaloedd paratoi bwyd a’ch gweithdrefnau diogelwch bwyd yn addas.
 

Gofynion cychwyn ymarferol

Cofrestru fel hunangyflogedig

Pan fyddwch chi'n cychwyn busnes bwyd gartref mae angen i chi hysbysu Cyllid a Thollau EM eich bod yn hunangyflogedig. Mae hyn er mwyn eu rhybuddio y byddwch chi’n talu treth trwy Hunanasesiad. Mae angen i chi gofrestru fel hunangyflogedig wrth gychwyn busnes bwyd, hyd yn oed os ydych chi'n gweithio rhan-amser neu os oes gennych chi swydd arall.

Dylech chi gofrestru ar GOV.UK i wirio eich cyfrif a chadarnhau manylion eich busnes bwyd. Gall methu â chofrestru arwain at ddirwy.

Mae gan Cyllid a Thollau EM ragor o ganllawiau ar weithio i chi eich hyn a sut i wirio a ddylech chi sefydlu fel cwmni cyfyngedig yn lle hynny.

Rhedeg eich busnes o’ch cartref

Mae gan y llywodraeth ganllawiau ar redeg busnes bwyd o'ch cartref. Mae hyn yn cynnwys cyngor ar:

  • gael caniatâd gan eich darparwr morgais neu eich landlord
  • cael caniatâd gan y cyngor lleol
  • yswiriant
  • lwfansau treth
  • ardrethi busnes
  • iechyd a diogelwch.

Asesiad risg

Wrth sefydlu busnes bwyd, dylech chi gynnal asesiad risg. Yn unol â chyngor ehangach gan y llywodraeth, bydd angen cynnal asesiad risg ychwanegol i fynd i'r afael â risgiau COVID-19. Mae gan yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch ganllawiau ar sut i gynnal asesiad risg a beth i'w gynnwys.

Rhaid i fusnesau bwyd ddefnyddio gweithdrefnau HACCP neu System Rheoli Diogelwch Bwyd wedi'i seilio ar HACCP. Efallai y bydd ein pecyn Bwyd mwy diogel, busnes gwell ar gyfer arlwywyr  (y pecyn Arlwyo diogel yng Ngogledd Iwerddon) yn ddefnyddiol i chi ddeall a mynd i'r afael â risgiau diogelwch a hylendid bwyd.

Dyluniwyd y pecynnau ar gyfer busnesau bach ac maent yn cynnwys gwybodaeth am hylendid personol, rheoli plâu, atal croeshalogi, glanhau, oeri a choginio, ymhlith meysydd eraill.

Hylendid bwyd

Mae hylendid bwyd da yn hanfodol i sicrhau bod y bwyd rydych chi'n ei weini'n ddiogel i'w fwyta. Pan fyddwch chi'n sefydlu busnes bwyd, mae angen i chi gyflwyno ffyrdd o weithio a fydd yn eich helpu i sicrhau bod safonau hylendid yn briodol o'r cychwyn cyntaf. 

Dyma'r pedwar hanfod ar gyfer hylendid bwyd da: 

Mae gennym ni ragor o wybodaeth am sut i reoli hylendid bwyd yn eich busnes, gan gynnwys sut i storio a chludo bwyd, hyfforddiant staff a hylendid personol.

Hyfforddiant hylendid bwyd

Lle bynnag y mae bwyd yn cael ei weini, mae'n bwysig dangos y safonau uchaf o baratoi, trin, storio a gweini bwyd. Bydd angen i chi ddangos eich bod chi wedi hyfforddi’n ddigonol mewn hylendid bwyd.

Nid yw'n orfodol i chi gael tystysgrif hylendid bwyd, ond os ydych chi am gychwyn busnes bwyd, rydym ni'n argymell eich bod chi'n dilyn cymhwyster hylendid bwyd i wella'ch gwybodaeth.

Mae gan Sefydliad Siartredig Iechyd yr Amgylchedd ganllawiau ar y gwahanol lefelau o dystysgrif hylendid bwyd  sydd ar gael. Mae darparwyr hyfforddiant achrededig eraill ar gael. Bydd eich awdurdod lleol  yn gallu rhoi cyngor ar ba gwrs sydd fwyaf addas ar gyfer eich anghenion.

Sgôr Hylendid Bwyd

Mae'r Cynllun Sgorio Hylendid Bwyd  yn rhoi sgôr allan o 5 i fusnesau fel y gall defnyddwyr wneud dewisiadau gwybodus ynghylch ble i brynu a bwyta bwyd.

Bydd yr awdurdod lleol yn arolygu eich busnes bwyd ac yn cyhoeddi'r sgôr ar www.food.gov.uk/sgoriau 

Mae'r sgôr uchaf, sef 5, o fewn cyrraedd pob busnes. Os nad ydych chi’n cyrraedd y sgôr hon, bydd y swyddog diogelwch bwyd yn nodi'r gwelliannau y mae gofyn i chi eu rhoi ar waith ac yn rhoi cyngor ymarferol ar sut i gael sgôr uwch. 

Mae'r Cynllun Sgorio Hylendid Bwyd yn wahanol yng Nghymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon.

Rheoli alergenau

Mae'n ofynnol i fusnesau bwyd ddarparu gwybodaeth am alergenau a dilyn rheolau labelu fel y'u nodir mewn cyfraith bwyd.

Mae hyn yn golygu bod yn rhaid i chi wneud y canlynol:

  • darparu gwybodaeth am alergenau i’ch cwsmeriaid
  • trin a rheoli alergenau bwyd yn effeithiol wrth baratoi bwyd.

Mae angen i chi ddweud wrth gwsmeriaid am unrhyw fwyd rydych chi'n ei ddarparu sy’n cynnwys unrhyw un o'r 14 alergen  sydd angen eu datgan fel alergenau yn ôl cyfraith bwyd. Mae hyn hefyd yn berthnasol i unrhyw ychwanegion, neu unrhyw eitemau eraill sy'n bresennol yn y cynnyrch terfynol, fel garnisiau neu addurniadau cacen.

Mae yna nifer o ffyrdd y gellir darparu gwybodaeth am alergenau i'ch cwsmeriaid. Bydd angen i chi ddewis y dull sydd orau i'ch busnes a'r math o fwyd rydych chi'n ei weini. Mae ein canllawiau ar alergenau ar gyfer busnesau bwyd  yn eich helpu i benderfynu hyn.

Gallwch chi gymryd camau i ddarparu prydau diogel o ran alergenau trwy:

  • lanhau offer cyn pob defnydd
  • golchi dwylo'n drylwyr yn rheolaidd
  • storio cynhwysion a bwydydd wedi'u paratoi ar wahân
  • labelu prydau tecawê yn glir.

Mae'n bwysig bod busnesau bwyd yn cymryd camau i osgoi croeshalogi wrth baratoi bwyd. Mae hyn yn diogelu cwsmeriaid sydd ag alergedd bwyd. Mae gennym ni ragor o ganllawiau ar gael ar sut i ddarparu gwybodaeth am alergenau wrth ddosbarthu bwyd.

Rydym ni’n darparu hyfforddiant alergedd bwyd ar-lein sy’n rhad ac am ddim y gellir ei ddefnyddio i ddysgu rhagor am reoli alergenau mewn cegin, yn ogystal â sut i ddarparu ar gyfer cwsmeriaid ag alergeddau bwyd.

Allergy labelling in phone app

Y gallu i olrhain

Mae rheolau olrhain yn helpu i gadw golwg ar fwyd yn y gadwyn gyflenwi. Maent yn sicrhau bod unrhyw fwyd anniogel yn cael ei dynnu neu ei alw'n ôl  o'r farchnad yn effeithlon ac yn gywir os oes unrhyw broblemau diogelwch bwyd.

Mae'n rhaid i chi gadw cofnodion o'r:

  • holl gyflenwyr sy'n darparu bwyd i chi neu unrhyw gynhwysion bwyd
  • y busnesau rydych chi'n eu cyflenwi â bwyd neu gynhwysion bwyd.

Mae angen cadw'ch holl gofnodion yn gyfoes a sicrhau eu bod ar gael ar gyfer arolygiadau bob amser. 

Gellir dod o hyd i fanylion penodol am yr hyn y dylech ei gynnwys yn eich cofnodion olrhain yn y mesurau rheoli diogelwch bwyd. Yn aml bydd yr wybodaeth hon wedi'i chynnwys ar yr anfoneb.

Gwerthu bwyd ar-lein

Os ydych chi’n gwerthu bwyd ar-lein, dylech chi gofrestru fel busnes bwyd.

Pan fyddwch chi’n gwerthu bwyd dros y rhyngrwyd, mae’r bwyd yr ydych chi’n ei werthu yn ddarostyngedig i gyfraith bwyd y Deyrnas Unedig. Mae hyn yn cynnwys: diogelwch, cadw cofnodion, tynnu cynnyrch yn ôl, galw cynnyrch yn ôl, hylendid da a gofynion labelu.

Dylech gael datganiad ar eich gwefan i gynghori cwsmeriaid lle gallant gael gwybodaeth am alergenau cyn iddynt fynd ati i archebu. Os ydych chi'n darparu bwyd trwy wefan archebu allanol, efallai bod ganddyn nhw eu gofynion eu hunain ar gyfer darparu gwybodaeth am alergenau i gwsmeriaid.

Mae yna hefyd reolau y mae'n rhaid i chi eu dilyn wrth fewnforio ac allforio bwyd, a storio neu ddefnyddio gwybodaeth bersonol.

Dosbarthu bwyd

Os ydych chi’n dosbarthu archebion bwyd , mae’n rhaid i fwyd o bob math gael ei ddosbarthu i ddefnyddwyr mewn ffordd sy'n sicrhau na ddaw yn anniogel neu'n anaddas i'w fwyta.

Rhaid cadw bwyd sydd angen ei oeri yn oer wrth ei gludo. Efallai y bydd angen ei bacio mewn blwch wedi'i inswleiddio gyda gel oeri neu mewn bag oer. Yn yr un modd, dylid pacio bwyd y mae angen ei gadw'n boeth mewn bag wedi'i inswleiddio.

Os ydych chi'n defnyddio cerbyd domestig (neu gerbyd busnes nad yw’n gysylltiedig â’r diwydiant bwyd) i gludo'ch archebion bwyd, mae gennym ni wybodaeth am y gofynion hylendid a’r manylebau cerbydau  y dylid eu bodloni.

Rhaid i chi ddarparu gwybodaeth am alergenau:

  • cyn gorffen prynu'r bwyd – gallai hyn fod yn ysgrifenedig (ar eich gwefan) 
  • pan gaiff y bwyd ei ddosbarthu – gall hyn fod yn ysgrifenedig (sticeri alergenau ar fwyd neu gopi amgaeedig o fwydlen) neu ar lafar (gan yr unigolyn sy’n dosbarthu’r bwyd i chi).

Mae gennym ni ganllawiau pellach ar gael ar sut i ddarparu gwybodaeth am alergenau ac i osgoi croeshalogi wrth ddosbarthu bwyd.

Deunydd pecynnu safon bwyd

 

Os ydych chi'n dosbarthu archebion bwyd, mae'n bwysig dewis deunydd pecynnu bwyd o safon briodol. Mae hwn yn ddeunydd pecynnu sydd wedi'i fwriadu at sawl defnydd, fel bocsys tecawê. Bydd hyn yn sicrhau bod y bwyd sy'n cael ei gludo yn ddiogel a bod ei ansawdd yn cael ei gynnal.

Er enghraifft, efallai bod gofyn i ddeunyddiau pecynnu allu gwrthsefyll hylifau er mwyn atal bwyd rhag gollwng, neu i atal papur rhag cael ei wlychu drwyddo draw. Heb y math hwn o ddeunydd pecynnu, gallai halogion cemegol neu germau drosglwyddo i'r bwyd. Bydd caeadau sy'n ffitio'n dda hefyd yn lleihau unrhyw risgiau hylendid neu fwyd yn gollwng.

Delivery driver

Osgoi troseddau bwyd

Wrth ddod o hyd i gynhwysion prynwch fwyd gan gyflenwyr ag enw da yn unig. Gwnewch yn siŵr eich bod yn gwbl ymwybodol o ble mae'r bwyd wedi dod.

Mae effaith andwyol COVID-19 wedi cyflwyno risgiau o gam-gynrychioli ac arferion cyflenwi anghyfreithlon er mwyn ateb y galw. Byddwch yn wyliadwrus pan fydd busnesau nad ydych wedi delio â nhw o'r blaen yn cysylltu â chi. Gwnewch yn siŵr eich bod chi’n gwybod o ble mae'r bwyd yn tarddu cyn prynu unrhyw beth.

Gwiriwch a yw'r pris yn unol â phris cyfredol y farchnad. Mae prisiau cynhyrchion yn amrywio, ond byddwch yn wyliadwrus os yw cyflenwyr yn cynnig cynhyrchion am bris is na'r arfer.

Gallwch chi roi gwybod am droseddau bwyd a amheuir i'r Uned Genedlaethol Troseddau Bwyd. Gallwch chi hefyd roi gwybod am fusnes yn ymddwyn yn annheg, neu'n elwa, yn ystod COVID-19 i'r Awdurdod Cystadleuaeth a Marchnadoedd.