Neidio i’r prif gynnwys
English Cymraeg

Sut i gofrestru busnes bwyd

Gwybodaeth am sut i gofrestru busnes bwyd newydd a phryd mae angen cofrestru.

Last updated: 21 Chwefror 2022
See all updates

Pan fyddwch chi'n dechrau busnes bwyd newydd, neu'n cymryd yr awenau mewn busnes sy'n bodoli eisoes, mae'n rhaid i chi gofrestru gyda'ch awdurdod lleol. Dylech wneud hyn o leiaf 28 diwrnod cyn i chi ddechrau masnachu.

Mae cofrestru eich busnes bwyd yn rhad ac am ddim, ac ni ellir ei wrthod.  Os ydych chi eisoes yn masnachu ond heb gofrestru eto, bydd angen i chi gofrestru mor fuan â phosib, gan fod hwn yn ofyniad cyfreithiol.

Dylech chi gofrestru eich busnes bwyd ym mhorth cofrestru busnesau bwyd GOV.UK.

Mathau o fusnesau bwyd sydd angen cofrestru

Mae angen i bob math o fusnes bwyd a diod sy’n gwerthu bwyd yn uniongyrchol i’r cyhoedd gofrestru gydag awdurdod lleol. 

Mae angen cofrestru ble bynnag y bo busnes yn gweithredu yn y DU. Mae hyn yn cynnwys busnesau bwyd sy’n masnachu o safle ffisegol sy’n ymwneud yn uniongyrchol â chwsmeriaid, o gartref, o safle symudol neu safle dros dro, fel stondin neu fan, neu drwy werthu ar-lein neu o bell. 

Dylai cwmnïau sy’n ymwneud â dosbarthu, broceru, neu gyflenwi bwyd ac sy’n gweithredu o swyddfa hefyd gofrestru fel busnes bwyd, hyd yn oes os na chedwir bwyd ar y safle.

Os ydych chi’n gwerthu, coginio, storio, trin, paratoi neu ddosbarthu bwyd i'r cyhoedd, efallai yr ystyrir eich bod yn fusnes bwyd, a bydd angen i chi gofrestru gyda’ch awdurdod lleol.

Os ydych chi’n gweithredu mewn mwy nag un lleoliad, rhaid i chi gofrestru pob safle gyda’r awdurdod lleol priodol.

Dyma enghreifftiau o’r mathau o weithrediadau y mae angen eu cofrestru. Nid rhestr gynhwysfawr yw hon: 

  • bwytai, caffis a siopau tecawê 
  • gwneud bwyd a’i werthu o’ch cartref 
  • busnesau arlwyo a weithredir o’r cartref, gwestai gwely a brecwast, busnesau arlwyo
  • symudol a phebyll mawr dros dro, stondinau bwyd, safleoedd bwyd dros dro, a faniau bwyd 
  • meithrinfeydd, ysgolion a chartrefi gofal
  • gwerthu o bell, archebu trwy’r post a dosbarthu bwyd, gan gynnwys bwyd a gyflenwir ar-lein neu drwy sianelu neu farchnadoedd ar y cyfryngau cymdeithasol

Os ydych chi’n ansicr a oes angen i chi gofrestru, cysylltwch â’ch awdurdod lleol am gyngor pellach sy'n benodol i'ch gweithrediadau. 

Pwysig

Mae gennym ni broses gofrestru a chanllawiau ymsefydlu ar wahân ar gyfer busnesau bwyd nad ydynt yn gwerthu’n uniongyrchol i’r cyhoedd, fel cynhyrchwyr bwyd anifeiliaid, cynhyrchwyr cynradd, lladd-dai, ffatrïoedd torri, marchnadoedd cyfanwerthu cig, a sefydliadau trin helgig.

Cofrestru fel gwarchodwr plant

Os ydych chi'n darparu bwyd gyda'ch busnes gwarchod plant yn Lloegr, bydd y manylion rydych chi’n eu rhoi i Ofsted neu eich asiantaeth gwarchod plant hefyd yn cael eu defnyddio i'ch cofrestru fel busnes bwyd gyda'ch awdurdod lleol. Ni fydd rhaid i chi gofrestru ar wahân.

Mae gofynion cofrestru gwarchodwyr plant yn wahanol yng Nghymru a Gogledd Iwerddon os ydych chi’n darparu bwyd gyda’ch busnes gwarchod plant. Cysylltwch â’ch awdurdod lleol i gael rhagor o wybodaeth.

Dechrau busnes bwyd

Bydd rhaid i’r rheiny sy’n bwriadu dechrau busnes bwyd ystyried yn gyntaf nifer o gamau i sicrhau bod safonau hylendid a diogelwch bwyd yn cael eu bodloni.

Mae gennym ni ganllawiau i helpu busnesau bwyd trwy’r broses hon, gyda gwybodaeth am sut i wneud y canlynol:

Gellir dod o hyd i ragor o gynghorion ymarferol a gofynion cyfreithiol wrth sefydlu busnes bwyd newydd yn ein rhestr wirio ar gyfer busnesau bwyd newydd.

Ydych chi'n cymryd yr awenau mewn busnes bwyd sy’n bodoli eisoes?

Os byddwch chi’n cymryd yr awenau mewn busnes bwyd sy'n bodoli eisoes, bydd angen i chi gofrestru'r busnes hwnnw eto yn eich enw chi. Mae angen i chi roi gwybod i’r awdurdod lleol y bu newid perchnogaeth.

Rhaid i chi gofrestru eich busnes bwyd o leiaf 28 diwrnod cyn cymryd yr awenau. Os ydych chi eisoes wedi cymryd yr awenau a heb gofrestru o dan yr enw newydd eto, mae angen i chi wneud felly cyn gynted â phosib gan fod hwn yn ofyniad cyfreithiol.

Newid eich model busnes neu gau eich busnes

Os ydych chi’n newid y model gweithredu ar gyfer eich busnes bwyd, fel gwerthu bwyd ar-lein, gwerthu bwyd o uned symudol, neu arallgyfeirio eich busnes, mae’n bwysig deall y risgiau diogelwch ychwanegol y gallai hyn eu cyflwyno.

Dylech chi roi gwybod i'ch awdurdod lleol am unrhyw newidiadau i'ch gweithgareddau bwyd cofrestradwy. Mae hyn yn cynnwys cyflwyno gwasanaeth dosbarthu neu wasanaeth tecawê newydd.

Efallai na fydd angen i'r awdurdod lleol arolygu eich trefniant busnes newydd, ond dylid rhoi gwybod iddo am unrhyw newidiadau a allai gyflwyno risgiau ychwanegol i'ch prosesau cynhyrchu bwyd.

Rhaid i chi sicrhau bod gan eich awdurdod lleol wybodaeth gyfredol am eich busnes bwyd.

Dylech chi roi gwybod i’ch awdurdod lleol os ydych chi’n:

  • penderfynu peidio â dechrau masnachu
  • bwriadu gwneud newidiadau sylweddol i’ch busnes bwyd presennol
  • bwriadu cau eich busnes bwyd.

Mae gennym ragor o ganllawiau ar newid eich model busnes i sicrhau eich bod yn mynd i'r afael ag unrhyw risgiau diogelwch ychwanegol y gallai newidiadau eu cyflwyno.