Alergedd ac anoddefiad bwyd

Mae yna lawer o fesurau diogelu ar waith i atal salwch sy'n gysylltiedig ag alergedd. Mae'n rhaid i fusnesau bwyd restru cynhwysion i ddefnyddwyr a rhaid iddynt ddilyn y canllawiau a'r gofynion sy'n berthnasol iddynt. Mae angen i ddefnyddwyr fod yn ymwybodol o'r canllawiau er mwyn bod yn ddiogel wrth fwyta allan.
Diweddarwyd ddiwethaf

Mae alergeddau ac anoddefiadau bwyd yn gallu newid bywydau. Yn y Deyrnas Unedig (DU), maent yn effeithio ar oddeutu 8% o blant a 2% o oedolion.

Er mwyn ei gwneud hi'n haws i chi gael gwybodaeth wrth brynu bwyd neu fwyta allan, mae'n rhaid i fusnesau bwyd ddarparu gwybodaeth am 14 o alergenau penodol.

Mae busnesau bwyd yn cynnwys bwytai, caffis a siopau tecawê, a busnesau sy'n cynhyrchu, gweithgynhyrchu neu becynnu bwyd ymlaen llaw.

Rhaid pwysleisio cynhwysion alergenaidd o fewn y rhestr gynhwysion ar fwyd neu ddiod sydd wedi'i becynnu ymlaen llaw. Rhaid i unrhyw fwyd neu ddiod sydd wedi'i becynnu ymlaen llaw neu sy’n cael ei werthu’n rhydd ac sy’n cael ei werthu neu ei weini yn y Deyrnas Unedig ddatgan a yw'n cynnwys unrhyw un o'r 14 alergenau hyn fel cynhwysion.

Dyma’r 14 o alergenau:

  • seleri
  • grawnfwydydd sy'n cynnwys glwten – gan gynnwys gwenith, rhyg, haidd a cheirch
  •  cramenogion – fel corgimychiaid, crancod a chimychiaid
  • wyau
  • pysgod
  • bys y blaidd (lupin)
  • llaeth
  • molysgiaid - fel cregyn gleision ac wystrys
  • mwstard 
  • cnau coed – gan gynnwys cnau almon, cnau cyll, cnau Ffrengig, cnau Brasil, cnau cashew, cnau pecan, cnau pistasio a chnau macadamia
  • pysgnau / cnau mwnci
  • hadau sesame
  • ffa soia
  • sylffwr deuocsid a sylffitau (os ydynt mewn crynodiad o fwy na deg rhan fesul miliwn)

Prynu bwyd a bwyta allan yn hyderus

Pan fyddwch chi'n bwyta allan neu’n archebu pryd i’w fwyta gartref, cofiwch ddweud wrth y staff cyn archebu am unrhyw alergenau y mae angen i chi eu hosgoi.

Os ydych chi’n gofyn am wybodaeth am alergenau, ac nad yw’r staff yn gallu ei darparu, gofynnwch i siarad â rheolwr y busnes bwyd neu'r cogydd.

Os ydych chi dal yn cael trafferth cael digon o wybodaeth i'ch helpu, gallwch roi gwybod i’r awdurdod lleol sy'n gyfrifol am y busnes bwyd. Os nad ydych gennych hyder yn yr wybodaeth sy’n cael ei rhoi i chi, mae'n well peidio â bwyta yn y busnes hwnnw.

Pan fyddwch chi'n prynu bwyd wedi'i becynnu ymlaen llaw, mae’n rhaid eu bod yn tynnu sylw at gynhwysion alergenaidd. Gellir gwneud hyn, er enghraifft, gan ddefnyddio print trwm, italig neu liw, i wneud y cynhwysion yn haws i'w gweld.

Alergenau

FMae alergeddau bwyd yn digwydd pan fydd y system imiwnedd – sy’n amddiffyn y corff yn erbyn heintiau – yn camgymryd y proteinau mewn bwyd fel bygythiad, ac yn eu trin felly. Mae’r proteinau hyn yn cael eu galw’n alergenau. 

O ganlyniad, mae nifer o gemegion yn cael eu rhyddhau gan ein cyrff. Y cemegion  hyn sy'n achosi symptomau adwaith alergaidd. 

Mae bron unrhyw fwyd yn gallu achosi adwaith alergaidd, ond mae rhai bwydydd penodol yn gyfrifol am y rhan fwyaf o alergeddau bwyd. Mae'r 14 alergen hyn ar y rhestr reoleiddio gan eu bod wedi'u nodi fel y rhai mwyaf cyffredin yn y Deyrnas Unedig a gweddill yr Undeb Ewropeaidd.

Cynllunio pryd gartref sy’n addas i rywun gydag alergedd

Gall coginio ar gyfer rhywun sydd ag alergedd ac anoddefiad bwyd fod yn bryderus os nad ydych chi'n arfer ei wneud. Gallwch gynllunio pryd diogel a phleserus trwy:

  • holi'ch gwestai (neu eu rhieni neu ofalwyr, os ydych chi'n coginio i blentyn) beth maen nhw’n gallu ei fwyta, a beth na allant ei fwyta
  • sicrhau eich bod chi'n cadw alergenau ar wahân i fwydydd eraill
  • ail wirio’r rhestrau cynhwysion ar fwyd sydd wedi'i becynnu ymlaen llaw ar gyfer alergenau
  • osgoi ychwanegu unrhyw beth at brydau sydd fel arall yn ymddangos yn ddiogel

Os oes gan rywun alergedd i rywbeth, nid yw ei gymryd oddi ar eu plât yn ddigon. Gall y mymryn lleiaf fod yn ddigon i achosi adwaith alergaidd.

Glanhewch arwynebau gwaith ac offer yn drylwyr i gael gwared ar olion unrhyw beth y gallech fod wedi'i goginio o'r blaen, er mwyn osgoi croeshalogi (cross-contamination).

Yn aml mae dewisiadau amgen o safon ar gyfer alergenau ar gael mewn siopau bwyd. Cofiwch holi'ch gwestai (neu rieni/gofalwyr) am help ac awgrymiadau.

Labelu 'Gall Gynnwys’ (May Contain) 

Mae termau fel 'gall gynnwys' yn rhybuddio cwsmeriaid y gallai cynnyrch gynnwys symiau bach o alergen. Gall hyn ddigwydd pan fydd yr alergen wedi mynd i mewn i'r cynnyrch yn ddamweiniol yn ystod y broses gynhyrchu. 

Nid yw'n ofyniad cyfreithiol labelu bwyd gyda’r term 'gall gynnwys'. Rhaid i fwyd fod yn ddiogel i'w fwyta a rhaid darparu gwybodaeth i helpu pobl ag alergeddau i wneud dewisiadau diogel, a rheoli eu cyflwr yn effeithiol. 

Gall cynhyrchwyr hefyd ddewis defnyddio ymadroddion gwahanol i rybuddio am y risg o groeshalogi alergenau, fel:

  • Gall gynnwys x
  • Wedi'i gynhyrchu ar offer sydd hefyd yn prosesu x 
  • Wedi'i gynhyrchu mewn ffatri sydd hefyd yn trin x 

Mae'r ymadroddion gwahanol hyn yn disgrifio beth allai achosi’r risg, ond nid pa mor ddifrifol yw'r risg.

Helpu i'ch cadw chi'n ddiogel - rhybuddion alergedd am ddim

Mae'n bwysig eich bod chi'n gallu ymddiried yn y bwyd rydych chi'n ei brynu. Felly, rydym yn cydweithio'n agos ag awdurdodau lleol a'r diwydiant bwyd er mwyn sicrhau eich bod yn ymwybodol o wybodaeth am alergenau sydd un ai ar goll neu'n anghywir ar gynhyrchion bwyd wedi'u pecynnu. Gallwch chi gofrestru i dderbyn negeseuon e-bost neu negeseuon testun am ddim, bob tro y byddwn ni’n rhoi rhybudd i alergedd am gynnyrch bwyd. Bydd hyn yn cynnwys gwybodaeth am y camau i’w dilyn os ydych chi wedi prynu’r cynnyrch dan sylw.

Oherwydd natur frys y rhybuddion hyn, cânt eu cyhoeddi yn Saesneg yn unig.

Helpu i'ch cadw chi'n ddiogel - ymchwilio a monitro risgiau 

Mae'r Rhaglen Ymchwil Alergedd ac Anoddefiad Bwyd yn nodi ffactorau risg sy'n gysylltiedig ag alergeddau bwyd. Mae'r rhaglen hon yn bodoli er mwyn i ni allu rhannu’r wybodaeth fwyaf defnyddiol, priodol a diweddaraf i chi.

Gallwch hefyd lawrlwytho ffeithlun sy’n cynnwys yr 14 alergen, neu darllenwch ein canllaw 'Cyngor ar labelu alergenau bwyd'. 

Mae gan NHS Choices wybodaeth ar y camau i’w dilyn os bydd rhywun yn cael adwaith alergaidd.