BSE ac Enseffalopathïau Sbyngffurf Trosglwyddadwy eraill

Diweddarwyd ar:
28 Medi 2015
cow
Gall gwartheg, defaid a geifr gael eu heintio gan grŵp o glefydau’r ymennydd a elwir yn enseffalopathïau sbyngffurf trosglwyddadwy (TSE). Enseffalopathi sbyngffurf buchol mewn gwartheg yw’r mwyaf adnabyddus o’r clefydau hyn. Fe’i gelwir hefyd yn BSE neu’n glefyd y gwartheg gwallgof.

Mae rheolaethau llym ar waith yn y DU i ddiogelu pobl rhag BSE. Mae’r Asiantaeth Safonau Bwyd yn monitro’r rheolaethau hyn ac yn cyhoeddi unrhyw dramgwyddau, yn ogystal â’r camau a gymerwyd i atal unrhyw dramgwyddau pellach.

Er na chafwyd hyd i BSE mewn unrhyw ddafad yn niadell y DU, mae nifer o fesurau diogelwch ar waith gan fod profion mewn labordai’n dangos y gall defaid gael eu heintio gan BSE. Mae’r ASB yn parhau i adolygu ac i gefnogi ymchwil i glefydau TSE mewn rhywogaethau sy’n cael eu defnyddio ar gyfer bwyd.

Mae is-grŵp asesu risg TSE y Pwyllgor Cynghori ar Bathogenau Peryglus yn darparu cyngor arbenigol annibynnol am glefydau TSE i’r ASB ac i adrannau eraill.

 

Sut mae BSE yn cael ei reoli yn y DU?

Ers diwedd y 1980au, mae’r Llywodraeth wedi rhoi amryw o fesurau ar waith i leihau’r risg y gallai pobl fwyta cig eidion neu gynhyrchion bwyd a allai fod wedi’u heintio â BSE. Cafodd y mesurau rheoli hyn eu hadolygu o dro i dro ar sail gwybodaeth wyddonol gyfredol.

Cael gwared ar ddeunydd risg penodedig yw’r prif ddull o reoli diogelwch bwyd, ond mae rheolaethau ar waith hefyd o ran bwyd anifeiliaid ac mae hefyd yn ofynnol i rai categorïau o anifeiliaid gael profion BSE. Yn ogystal â’r rheolaethau hyn, mae gwartheg sydd wedi’u heintio â BSE neu wartheg yr amheuir eu bod wedi’u heintio, eu hepil a chohortau achosion o BSE yn cael eu gwaredu o’r gadwyn fwyd.

Deunydd risg penodedig

Y rhannau hynny o wartheg, defaid a geifr sydd fwyaf tebygol o gario BSE yw deunydd risg penodedig. Rhaid gwaredu’r holl ddeunydd risg penodedig yn y lladd-dy neu’r ffatri dorri. Rhaid staenio’r deunydd risg penodedig a’i waredu. Nid yw’n cael ei ddefnyddio yn ein bwyd ni nac mewn bwyd anifeiliaid. O ran gwartheg, mae’r rheolaethau deunydd risg penodedig yn sicrhau bod y meinweoedd hynny â’r risg fwyaf o fod wedi’u heintio’n cael eu gwaredu rhag ofn i anifail sydd wedi’i heintio â BSE, ond nad yw’n arddangos unrhyw arwyddion clinigol, gael ei ladd i’w fwyta gan bobl, er mor annhebygol yw hynny.

Rheolaethau ar fwyd anifeiliaid

Credir mai bwyd anifeiliaid a oedd yn cynnwys blawd cig ac esgyrn oedd yn gyfrifol am ymlediad BSE ymhlith gwartheg. Cyflwynwyd gwaharddiad ar fwydo blawd cig ac esgyrn i anifeiliaid cnoi cil yn y DU yn 1988. Ym mis Awst 1996, estynnwyd y gwaharddiad i gynnwys bwydo blawd cig ac esgyrn i unrhyw anifail fferm. Erbyn hyn, mae Rheoliadau’r UE yn gwahardd (gydag eithriadau penodol) defnyddio protein anifeiliaid wedi’i brosesu mewn bwyd anifeiliaid ar gyfer unrhyw dda byw.

Mae’r rheolaethau isod ar waith ar draws Ewrop:

  • gwahardd defnyddio protein mamaliaid mewn bwyd ar gyfer anifeiliaid cnoi cil
  • gwahardd cynnwys blawd cig ac esgyrn mamaliaid mewn unrhyw fwyd ar gyfer da byw fferm (ac eithrio protein anifeiliaid wedi’i brosesu mewn bwyd dyframaethu)
  • gwahardd deunydd blawd cig ac esgyrn mamaliaid o safleoedd lle caiff bwyd da byw ei ddefnyddio, ei gynhyrchu neu’i storio, ac eithrio o dan amgylchiadau a ddiffiniwyd yn gaeth

Sut mae’r rheolaethau’n cael eu gorfodi yn y DU?

Mae gan yr ASB staff arolygu ym mhob lladd-dy a ffatri dorri. Mae’r staff hyn yn sicrhau bod y lladd-dai a’r ffatrïoedd torri’n cydymffurfio â gofynion deddfwriaeth Ewrop a deddfwriaeth ddomestig. Mae pob carcas yn cael ei archwilio cyn rhoi nod iechyd arno i ddangos ei fod yn ffit i gael ei fwyta gan bobl.

Mae Swyddfa Bwyd a Milfeddygaeth y Comisiwn Ewropeaidd yn cynnal rhaglen dreigl o arolygiadau yn yr aelod-wladwriaethau i sicrhau cydymffurfiaeth â gofynion yr UE.