Cwestiynau cyffredin am fwydydd newydd

Diweddarwyd ar:
29 Gorffennaf 2015
Mwy o wybodaeth am fwydydd newydd
Expand All Collapse All

Beth yw bwyd newydd?

Bwyd neu gynhwysyn nad oedd yn cael ei fwyta i raddau helaeth yn yr Undeb Ewropeaidd cyn 15 Mai 1997 yw bwyd newydd. Mae’r diffiniad hwn yn rhan o Reoliad (EC) 258/97 (y ‘Rheoliad Bwydydd Newydd’).

Cyn i unrhyw fwyd newydd gael ei gymeradwyo i’w ddefnyddio ar y farchnad Ewropeaidd, rhaid iddo gael asesiad manwl i sicrhau ei fod yn ddiogel. Yn y DU, mae pwyllgor annibynnol o wyddonwyr a benodir gan yr Asiantaeth Safonau Bwyd yn asesu bwydydd newydd, sef y Pwyllgor Cynghori ar Fwydydd a Phrosesau Newydd.

Rhaid asesu unrhyw fwyd a gynhyrchwyd gan ddefnyddio proses gynhyrchu newydd hefyd (sef proses nad oedd yn cael ei defnyddio cyn 15 Mai 1997), a hynny os yw’r broses honno’n newid natur y bwyd yn sylweddol.

Yr ASB yw’r Corff Asesu Bwyd Cymwys (a elwir hefyd yn ‘Awdurdod Cymwys’) ac mae’n darparu gwasanaeth ysgrifenyddiaeth ar gyfer y Pwyllgor Cynghori ar Fwydydd a Phrosesau Newydd.

Sut fydda i’n gwybod bod bwyd yn fwyd newydd?

Os nad oedd bwyd yn cael ei fwyta i raddau helaeth yn yr Undeb Ewropeaidd (UE) cyn 15 Mai 1997, mae’n debygol o fod yn newydd.

Nid oes rhestr gyflawn ar gael sy’n nodi’r holl fwydydd newydd, na rhestr gyflawn sy’n nodi’r holl fwydydd nad ydynt yn newydd. Serch hynny, gallwch fwrw golwg dros nifer o restrau sydd ar gael ar-lein, neu gallwch ofyn am i wybodaeth gael ei hanfon atoch i’ch helpu i ddod i wybod mwy am statws unrhyw fwyd. Cewch ragor o wybodaeth am y ffynonellau hyn yn y rhestr wirio sydd ar gael drwy’r ddolen isod.

Mae’r ASB hefyd yn cyhoeddi llythyrau a anfonwyd at rai â diddordeb pan gafwyd ymholiad ynghylch bwyd newydd penodol. Cewch hyd i ragor o wybodaeth am rai cynhyrchion sy’n cael eu hadolygu, neu sydd wedi’u hadolygu, ar y dudalen ‘Bwydydd newydd heb eu cymeradwyo’.

Os nad yw’r rhestr wirio na’r dudalen we sydd ar gael drwy’r dolenni isod yn eich helpu i ddod i wybod mwy am statws bwyd penodol, gallwch lenwi’r ffurflen ymholi (gweler y ddolen isod) a’i hanfon at Uned Bwydydd Newydd yr ASB drwy novelfoods@foodstandards.gsi.gov.uk

Y cwmni sy’n gwneud cais i gymeradwyo bwyd newydd sy’n gyfrifol am ddarparu gwybodaeth am yr hanes o ddefnyddio’r bwyd hwnnw. Mae’r Comisiwn Ewropeaidd wedi cyhoeddi canllawiau i helpu cwmnïau sy’n meddu ar wybodaeth a allai ddangos bod bwyd yn cael ei fwyta i raddau helaeth yn yr UE cyn 15 Mai 1997.

Sut mae bwydydd newydd yn cael eu hasesu?

Un o aelod-wladwriaethau’r Undeb Ewropeaidd (UE) sy’n asesu ceisiadau i gymeradwyo bwydydd newydd i gychwyn. Mae’n paratoi adroddiad asesu cychwynnol a anfonir at aelod-wladwriaethau eraill yr UE drwy’r Comisiwn Ewropeaidd. Yna, gall yr aelod-wladwriaethau roi sylwadau ar yr asesiad, a’i dderbyn neu’i wrthod, o fewn cyfnod penodedig.

Os oes gwrthwynebiad, gellir gofyn i’r cwmni sy’n gwneud cais drafod y pryderon gyda’r aelod-wladwriaethau, neu gall y Comisiwn ofyn i Awdurdod Diogelwch Bwyd Ewrop gyflawni asesiad.

Pan fydd yr asesiad wedi’i gwblhau, bydd y Comisiwn yn paratoi penderfyniad a fydd yn cymeradwyo neu’n gwrthod y bwyd. Bydd y penderfyniad hwn yn destun pleidlais yn un o gyfarfodydd pwyllgor rheoleiddio priodol y Comisiwn. Os nad oes unrhyw wrthwynebiad i’r adroddiad cychwynnol, gall yr aelod-wladwriaeth a oedd yn gyfrifol am baratoi’r asesiad cychwynnol benderfynu a ddylid cymeradwyo (neu wrthod) y bwyd newydd.

Os yw’ch cwmni chi am gyflwyno cais i gymeradwyo bwyd newydd:

Sut alla i gael gwybod a yw bwyd newydd wedi’i gymeradwyo?

Gallwch gael cipolwg ar y rhestr o fwydydd newydd a chynhwysion bwyd newydd cymeradwy a gyhoeddwyd gan y Comisiwn Ewropeaidd.

Mae’r Comisiwn hefyd wedi cyhoeddi rhestr o fwydydd newydd a chynhwysion bwydydd newydd a wrthodwyd.

Os yw bwyd newydd wedi’i gymeradwyo, a oes angen i’m cwmni i ofyn am ganiatâd i’w farchnata hefyd?

Oes, a hynny oherwydd mai dim ond y cwmni sydd wedi cyflwyno’r cais sy’n cael caniatâd i’w farchnata ar unrhyw adeg. Fodd bynnag, mae’n aml yn bosibl gwneud cais i gael safbwynt ‘cyfwerthedd’ gan un o aelod-wladwriaethau’r Undeb Ewropeaidd (UE):

  • os yw’ch cynnyrch yn debyg i gynnyrch a gymeradwywyd, neu’r un fath â chynnyrch a gymeradwywyd, ac
  • os ydych am ddefnyddio’ch cynnyrch yn yr un ffordd â chynnyrch a gymeradwywyd

I gael mwy o wybodaeth am hysbysiadau a wneir drwy’r broses ‘cyfwerthedd sylweddol’, darllenwch ein canllawiau drwy ddefnyddio’r ddolen isod.

Ydy hadau chia’n fwyd newydd?

Ydyn. Mae hadau chia’n dod o blanhigyn llysieuol sy’n perthyn i saets, ac fe’u cymeradwywyd yn wreiddiol yn 2007 i’w defnyddio mewn cynhyrchion bara (hyd at uchafswm o 5% o gynnwys y bara). Ers hynny, cafodd The Chia Company ganiatâd yn 2013 i farchnata hadau chia at ddibenion eraill (gweler Penderfyniad y Comisiwn 2013/50/EU).

Pe bai eich cwmni chi am farchnata hadau chia at yr un dibenion, byddai angen i’ch cwmni gyflwyno’i gais ei hun gan fod unrhyw ganiatâd bwyd newydd yn cael ei roi’n benodol i’r cwmni sy’n gwneud cais i gael y caniatâd hwnnw. Gall eich cwmni chi wneud cais i gael caniatâd i farchnata hadau chia drwy ddefnyddio’r drefn symlach a elwir yn ‘gyfwerthedd sylweddol’ os yw’ch cwmni am ddefnyddio’r categorïau bwyd a enwir ym mhenderfyniad The Chia Company yn unig. Cewch gipolwg ar enghreifftiau o'r bwydydd a gymeradwywyd drwy'r drefn cyfwerthedd sylweddol ar wefan y Pwyllgor Cynghori ar Fwydydd a Phrosesau Newydd.

Os hoffech ddefnyddio hadau chia ar gyfer ystod ehangach o gategorïau bwyd, bydd angen i chi gyflwyno cais llawn.

Ydy dail stefia’n fwyd newydd?

Ydyn. Maen nhw’n gynhwysyn bwyd newydd ac nid ydynt wedi’u cymeradwyo.

Mae mwy a mwy o ddiddordeb mewn defnyddio cynhyrchion sy’n seiliedig ar y planhigyn stefia yn yr Undeb Ewropeaidd (UE), a hynny ar ôl i rinau penodol pur iawn o ddail stefia gael eu cymeradwyo yn 2011 i’w defnyddio fel melysydd. Felly, cafodd y rhinau hyn eu cymeradwyo i’w defnyddio fel ychwanegyn bwyd ac nid fel bwyd newydd neu gynhwysyn bwyd newydd. Enw’r ychwanegyn bwyd yw glycosid stefiol (E960), ac mae’n rhaid i weithgynhyrchwyr ychwanegion bwyd gydymffurfio â meini prawf penodol o ran purdeb.

Nid yw’r dail stefia eu hunain yn ychwanegyn bwyd. I’w defnyddio fel cynhwysyn bwyd, mae angen eu cymeradwyo fel bwyd newydd cyn bod modd eu marchnata’n gyfreithlon yn yr UE. Nid ydynt wedi’u cymeradwyo hyd yma.

Ydy mesquite yn fwyd newydd?

Ydy. Coeden y ceir hyd iddi’n bennaf yn Ne America yw mesquite (Prosopsis pallida). Cafodd blawd a wneir o’i godennau had ei werthu yn y DU. Yn 2011, anfonodd yr ASB lythyr at rai â diddordeb yn gofyn am wybodaeth am hanes bwyta mesquite yn yr Undeb Ewropeaidd cyn 15 Mai 1997.

Ni ddaeth unrhyw wybodaeth sylweddol i law yn sgil ein cais. O ganlyniad i hynny, dywedodd yr ASB y byddai mesquite yn cael ei ystyried yn fwyd newydd.

Cewch hyd i'r llythyr at rai â diddordeb ar y dudalen 'Bwydydd newydd heb eu cymeradwyo'.

Ydy ginseng yn fwyd newydd?

Nac ydy. Mae sawl math gwahanol o ginseng ar gael. Rydym yn gwybod bod pobl yn yr Undeb Ewropeaidd yn bwyta Panax ginseng cyn mis Mai 1997, ac felly nid yw’n fwyd newydd. Gwreiddyn y planhigyn a ddefnyddir yn bennaf, yn aml wedi’i sychu.

O ran y mathau eraill o ginseng, cafodd Panax notoginseng, Panax pseudoginseng a Panax quinquefolius eu defnyddio fel atchwanegiadau bwyd ac felly, er bod modd eu defnyddio mewn atchwanegiadau bwyd, byddai angen cymeradwyaeth bwyd newydd i ddefnyddio’r mathau hyn o ginseng mewn bwydydd eraill.

Ydy aeron Goji ac aeron Acai’n fwydydd newydd?

Nac ydyn. Nid yw’r aeron hyn yn ymddangos yng nghatalog bwydydd newydd y Comisiwn Ewropeaidd.

Cewch gipolwg ar y catalog bwydydd newydd ar wefan y Comisiwn.

Mae’r catalog yn dangos y bwydydd a’r cynhwysion bwyd y mae’r UE wedi adolygu eu statws ‘newydd’.

Ydy Moringa oleifera’n fwyd newydd?

Mae statws y cynnyrch hwn yng nghatalog y Comisiwn Ewropeaidd yn ansicr ar hyn o bryd. Mae ein cofnodion ni’n dangos nad yw dail a chodennau Moringa’n fwydydd newydd. Mae codennau Moringa ar gael yn rhwydd yn y DU ac maen nhw’n cael eu bwyta gan boblogaeth Asiaidd y DU. Mae’r codennau’n cael eu coginio ac yna mae’r cnawd a’r hadau (os ydynt yn feddal) yn cael eu sgwpio allan a’u bwyta, gan daflu’r codennau eu hunain.

Nid oes gennym dystiolaeth swyddogol i gadarnhau nad oes i’r codennau statws newydd. Mae hyn yn golygu nad oes gennym dystiolaeth gadarn fod y codennau’n cael eu bwyta i raddau helaeth cyn 15 Mai 1997. Fodd bynnag, nid yw’n debygol bod y codennau hyn yn newydd gan fod y boblogaeth Asiaidd fawr sy’n bwyta’r bwyd hwn yn byw yn y DU ers degawdau.

Dyma rywfaint o gyngor ynghylch gwahanol rannau’r planhigyn Moringa:

  • Hadau – nid oes gennym wybodaeth swyddogol am hadau Moringa, ond ceir hyd iddynt tu mewn i’r codennau a gellir eu bwyta fel rhan o gynnwys y codennau os ydynt yn feddal neu gael gwared arnynt os ydynt yn galed. Dylid trin yr hadau hyn fel rhan o’r codennau, yn yr un modd ag unrhyw ffrwyth arall.
  • Rhisgl, gwreiddiau, gwm neu sudd – mae ein cofnodion hefyd yn awgrymu y gall rhisgl, gwreiddiau, gwm neu sudd Moringa fod yn feddyginiaethol. Dylech gysylltu â’r Asiantaeth Rheoleiddio Meddyginiaethau a Chynhyrchion Gofal Iechyd (MHRA) i gael cyngor yn y lle cyntaf os oes gennych ddiddordeb mewn rhoi unrhyw un o’r rhain ar y farchnad.
  • Olew – nid oes gennym unrhyw wybodaeth ynghylch defnyddio olew Moringa mewn bwydydd cyn 15 Mai 1997. Gallai’r olew hwn fod yn newydd oni bai fod modd dangos bod hanes iddo gael ei fwyta i raddau helaeth.
    Gallai’r cyngor uchod fod o gymorth i chi. Fodd bynnag, os ydych yn bwriadu rhoi rhinau Moringa ar y farchnad, gallai’r Rheoliad Bwydydd Newydd fod yn berthnasol iddynt (yr unig eithriad yw rhinau dŵr syml o rannau o’r planhigyn nad ydynt yn newydd).

Gallai’r cyngor uchod fod o gymorth i chi. Fodd bynnag, os ydych yn bwriadu rhoi rhinau Moringa ar y farchnad, gallai’r Rheoliad Bwydydd Newydd fod yn berthnasol iddynt (yr unig eithriad yw rhinau dŵr syml o rannau o’r planhigyn nad ydynt yn newydd).

Ydy mwydod neu bryfed cyfan yn fwydydd newydd?

Ar hyn o bryd, nid yw pryfed ac anifeiliaid cyfan eraill wedi’u cynnwys yng nghwmpas y Rheoliad Bwydydd Newydd, a hynny’n bennaf oherwydd nad yw rheoliad presennol y Comisiwn yn cyfeirio at anifeiliaid cyfan, fel pryfed. Fodd bynnag, bydd hyn yn newid pan geir cytundeb terfynol ar y rheoliad bwydydd newydd diwygiedig. Disgwylir i hynny ddigwydd cyn diwedd y flwyddyn hon. Yn y dyfodol, bydd angen i bryfed ac anifeiliaid cyfan o’r fath sy’n cael eu gwerthu fel bwydydd yn yr Undeb Ewropeaidd (UE) ar hyn o bryd gael asesiad diogelwch bwyd newydd, oni bai eu bod yn cael eu bwyta i raddau helaeth yn yr UE cyn 15 Mai 1997. Rydym yn disgwyl i’r rheoliad diwygiedig gynnwys cyfnod trosiannol o ddwy flynedd i ganiatáu i weithredwyr ymaddasu i’r newidiadau.

Yng ngoleuni hyn, os ydych yn bwriadu marchnata pryfed neu anifeiliaid cyfan eraill yn y DU fel bwyd, gall fod yn synhwyrol i chi gadarnhau a oeddent ar y farchnad yn yr UE i raddau helaeth cyn 15 Mai 1997. Darllenwch ganllawiau'r Comisiwn ynghylch dangos bod bwyd yn cael ei fwyta i raddau helaeth yn yr UE.

Roedd gwybodaeth a gasglwyd yn y DU yn 2011 yn dangos ei bod yn bosibl bod nifer o rywogaethau ar y farchnad yn y DU cyn mis Mai 1997, ond nid yw’r wybodaeth hon wedi’i chadarnhau ar lefel yr UE hyd yma.

A fydd rheoliad newydd yn cymryd lle’r rheoliad presennol?

Bydd. Yn 2013, cyhoeddodd y Comisiwn Ewropeaidd gynnig ar gyfer rheoliad diwygiedig. Roedd hwn yn debyg i gynnig 2008. Methwyd â chytuno ar y cynnig hwnnw yn 2011 oherwydd na fu modd i’r aelod-wladwriaethau a Senedd Ewrop gytuno ar ddull cyffredin o ymdrin â’r rheoliad a labelu cig a llaeth o anifeiliaid wedi’u clonio ac, yn enwedig, eu disgynyddion. Mae’n cynnwys:

  • Un asesiad risg a wneir gan Awdurdod Diogelwch Bwyd Ewrop.
  • Dull amgen o asesu bwydydd traddodiadol o wledydd tu allan i’r UE (trydydd gwledydd), ar sail defnydd diogel traddodiadol o’r bwyd.​

Bydd cymeradwyaeth gyffredinol yn cael ei rhoi fel rheol. Felly, bydd modd i gwmnïau eraill ddefnyddio’r gymeradwyaeth, yn ogystal â’r cwmni a wnaeth gais i’w chael, yn ddibynnol ar gyfnodau diogelu data newydd o dan rai amgylchiadau. Cyhoeddwyd cynigion ar wahân gan y Comisiwn Ewropeaidd ynghylch rheoleiddio cynhyrchion sy’n dod o anifeiliaid wedi’u clonio.

Mae Senedd Ewrop, Cyngor Ewrop a’r Comisiwn Ewropeaidd wedi bod yn trafod y cynnig newydd ar gyfer bwydydd newydd ers 2013. Disgwylir iddynt gytuno ar destun y rheoliad diwygiedig erbyn diwedd y flwyddyn, a disgwylir cyfnod trosiannol o ddwy flynedd.