Nanotechnoleg

nanotechnology
Gwyddor sy’n dod i’r amlwg yw nanotechnoleg. Os caiff ei defnyddio i ddatblygu bwydydd a phrosesau newydd, bydd angen eu cymeradwyo o dan y ‘Rheoliad Bwydydd Newydd’ (Rheoliad (EC) 258/97) i sicrhau bod y cynhyrchion yn ddiogel. Gweithgynhyrchu a defnyddio deunyddiau a strwythurau ar raddfa nanometr yw nanotechnoleg (mae nanometr yn hafal i un miliynfed o filimetr).

I weld y Rheoliad Bwydydd Newydd ar wefan y Comisiwn Ewropeaidd, defnyddiwch y ddolen yn y golofn ar y dde.

Beth yw nanotechnoleg?

Gellir diffinio nanotechnoleg fel dylunio, pennu nodweddion, cynhyrchu a chymhwyso strwythurau, dyfeisiau a systemau drwy reoli’u siâp a’u maint ar raddfa nanometr. Mae’n cwmpasu ystod eang iawn o weithgareddau, felly byddai’n fwy cywir cyfeirio at ‘nanotechnolegau’ fwy na thebyg.

Mae’r Gymdeithas Frenhinol wedi diffinio nanoddeunyddiau fel deunyddiau â dimensiwn o lai na 100 nanometr, ond nid yw hwn yn ddiffiniad caeth ac fe allai newid wrth i’r wyddor ddatblygu.

Mae mwy a mwy o ddiddordeb yn y raddfa nano, gan fod priodweddau deunyddiau o’r fath yn gallu bod yn wahanol iawn i’r rheini ar raddfa fwy. Fe allent fod yn ddefnyddiol iawn gan fod i’r deunyddiau arwynebedd cymharol fwy sy’n peri iddynt fod yn fwy adweithiol o safbwynt cemegol. Gall ymddygiad optegol, trydanol neu fagnetig deunyddiau ar y raddfa hon fod yn wahanol hefyd.

Gall y mathau o ddeunyddiau a gynhyrchir ar y raddfa nano fod yn rhai un dimensiwn (haenau tenau iawn), dau ddimensiwn (nanowifrau a nanodiwbiau) neu dri dimensiwn (nanoronynnau, fel paratoadau powdwr mân iawn). Nid yw nanotechnolegau’n newydd – mae cemegwyr wedi bod yn gwneud polymerau sy’n seiliedig ar is-unedau ar y raddfa nano ers cryn amser ac rydym hefyd yn dod i gysylltiad â nanoronynnau yn ein bywydau bob dydd (drwy’r nwyon sy’n dod o bibellau ecsôst cerbydau, er enghraifft).

Nanotechnoleg a bwyd

Ar eu hystyr ehangaf, mae nanotechnoleg a nanoddeunyddiau’n rhan naturiol o brosesu bwyd a bwydydd confensiynol, gan fod priodweddau nodweddiadol llawer o fwydydd yn dibynnu ar gydrannau o faint nanometr (fel nanoemylsiynau a ffomau). Serch hynny, mae datblygiadau technolegol diweddar wedi paratoi’r ffordd at ychwanegu nanoronynnau a weithgynhyrchwyd at fwyd. Gallai’r rhain fod yn gynhwysion sydd ar gael eisoes wedi’u gwahanu’n ffurfiau mân, neu’n strwythurau cemegol hollol newydd.

Asesu technolegau bwyd newydd

Yr Asiantaeth Safonau Bwyd yw’r corff yn y DU sy’n gyfrifol am asesu bwydydd newydd. Os yw cwmni am gael caniatâd i farchnata bwyd a gynhyrchwyd drwy ddefnyddio nanotechnoleg, rhaid i’r Asiantaeth asesu’r goblygiadau o ran diogelwch bwyd. Nid yw’r ASB yn asesu diogelwch defnyddio nanotechnoleg yn y gadwyn fwyd os na ofynnir iddi wneud hynny.

Yn ystod asesiad diogelwch o’r fath, bydd yr Asiantaeth yn ymgynghori â phwyllgor cynghori annibynnol, sef y Pwyllgor Cynghori ar Fwydydd a Phrosesau Newydd. Mae’r Pwyllgor yn cynnwys arbenigwyr sy’n rhoi cyngor i’r Asiantaeth ar ystod eang o fwydydd a thechnolegau bwyd newydd.

Caiff cyfansoddiad, gwerth maethol, metaboledd, defnydd arfaethedig a lefel halogion microbiolegol a chemegol y bwyd neu’r cynhwysyn bwyd eu hasesu. Lle bo’n briodol, gall hefyd gynnwys astudio’r posibilrwydd o effaith wenwynig, effaith faethol ac effaith alergenaidd. Caiff manylion y broses weithgynhyrchu a ddefnyddir i brosesu’r bwyd neu’r cynhwysyn bwyd eu hystyried hefyd, gan fod prosesau cynhyrchu bwyd newydd yn gallu peri i fwyd fod yn ‘newydd’ os ydynt yn newid cyfansoddiad terfynol y bwyd. Caiff y nanoddeunyddiau eu hasesu gan ddilyn y canllawiau a gyhoeddwyd gan Awdurdod Diogelwch Bwyd Ewrop ym mis Mai 2011 (gweler ‘Asesu risg’ isod).

Yn ogystal â chyflawni asesiad diogelwch gwyddonol, bydd y pwyllgor hefyd yn ystyried pryderon y cyhoedd a materion moesegol.

Ymchwil yr ASB

Ymchwil a gwblhawyd yn 2008
Gall deunyddiau newydd sy’n cael eu gweithgynhyrchu gyda gronynnau bach sy’n mesur hyd at 100 nanometr mewn diamedr arddangos priodweddau newydd. Cwblhawyd dau brosiect ymchwil gan yr Asiantaeth yn 2008. Roedd un prosiect yn casglu gwybodaeth am ffyrdd newydd a ffyrdd posibl o gymhwyso’r dechnoleg hon yn y DU i ddeunyddiau ac eitemau sy’n dod i gysylltiad â bwyd, a hynny’n benodol yng nghyd-destun y posibilrwydd o drosglwyddo cemegau i’r bwyd. I gael mwy o wybodaeth ac i weld canlyniadau’r ymchwil hon (cod y prosiect: A03063), defnyddiwch y ddolen sy’n agos at waelod y dudalen hon.

O ran yr ail brosiect, cyflawnwyd asesiad o’r posibilrwydd o ddefnyddio nanoddeunyddiau fel ychwanegion bwyd neu gynhwysion bwyd. Bu’n ystyried y materion diogelu’r cyhoedd a’r goblygiadau rheoleiddiol sy’n gysylltiedig â’r ffyrdd posibl o’u defnyddio. I gael mwy o wybodaeth ac i weld canlyniadau’r ymchwil hon (cod y prosiect: A01057), defnyddiwch y ddolen sy’n agos at waelod y dudalen hon.

Ymchwil a ddechreuwyd yn 2010
Mae’r Asiantaeth wedi comisiynu dau brosiect ymchwil sy’n ystyried y ffyrdd y mae nanoddeunyddiau’n cael eu derbyn i’r corff dynol a’r hyn sy’n digwydd iddynt ar ôl hynny. I gael mwy o wybodaeth am yr ymchwil hon (codau’r prosiectau T01061 a T01062), defnyddiwch y dolenni sy’n agos at waelod y dudalen hon. Mae’r Asiantaeth hefyd yn cyd-ariannu prosiect ynghylch nodweddion nanoronynnau mewn bwyd, ffyrdd o’u canfod a ffyrdd o’u mesur. I gael mwy o wybodaeth am yr ymchwil hon (cod y prosiect: G03033), defnyddiwch y ddolen sy’n agos at waelod y dudalen hon.

Gweithgareddau eraill yr ASB

Y Grŵp Trafod Nanotechnolegau a Bwyd
Nod y grŵp hwn yw helpu’r Asiantaeth i roi ar waith rai o argymhellion adroddiad Pwyllgor Gwyddoniaeth a Thechnoleg Tŷ’r Arglwyddi yn 2010 ynghylch nanotechnolegau a bwyd, a chyfnewid gwybodaeth rhwng gwahanol sectorau yn y grwpiau nanotechnolegau a bwyd.

Mae’r grŵp wedi trafod ffyrdd posibl o roi ar waith argymhellion adroddiad Tŷ’r Arglwyddi, gan gynnwys:

  • casglu gwybodaeth i bennu pa ymchwil sy’n cael ei chyflawni gan y diwydiant bwyd ym maes nanotechnoleg, os o gwbl
  • ffyrdd o baratoi cofrestr o’r bwydydd a’r deunyddiau mewn cysylltiad â bwyd sy’n defnyddio nanotechnoleg sydd ar y farchnad yn y DU

Isod, cewch fwy o wybodaeth am y grŵp a chopïau o gofnodion ei gyfarfodydd.

Ymchwiliad Pwyllgor Gwyddoniaeth a Thechnoleg Tŷ’r Arglwyddi
Ym mis Chwefror 2009, lansiodd Pwyllgor Gwyddoniaeth a Thechnoleg Tŷ’r Arglwyddi ymchwiliad i nanotechnolegau a bwyd. Cafodd yr Asiantaeth a chyrff perthnasol eraill eu galw i roi tystiolaeth. Ym mis Ionawr 2010, cyhoeddodd y pwyllgor ei adroddiad ynghylch yr ymchwiliad. Gallwch weld yr adroddiad drwy ddefnyddio’r ddolen o dan ‘Gwefannau allanol’ yn agos at waelod y dudalen hon. Roedd yr adroddiad yn cynnwys 32 o argymhellion a chasgliadau. Gallwch weld ymateb y Llywodraeth i adroddiad y pwyllgor, a gyhoeddwyd ar 25 Mawrth 2011, drwy ddefnyddio’r ddolen o dan ‘Gwefannau allanol’ isod.

Ymgysylltu â’r cyhoedd ac agwedd y cyhoedd
Bu i’r ASB gomisiynu cwmni ymchwil annibynnol o’r enw TNS-BMRB i gyflawni ymchwil i ymwybyddiaeth dinasyddion y DU o nanotechnolegau yn y sector bwyd, a’u hagwedd tuag atynt. Cyflawnwyd yr ymchwil rhwng mis Tachwedd 2010 a mis Chwefror 2011 ac fe gyhoeddwyd y canlyniadau ym mis Ebrill 2011. Roeddent yn dangos bod ymwybyddiaeth y cyhoedd o nanotechnolegau ym maes bwyd yn isel yn gyffredinol. Roedd y cyhoedd yn pryderu am ddiogelwch, yn enwedig diogelwch hirdymor, a’r effaith ar yr amgylchedd. Roeddent yn fwy parod i dderbyn rhai mathau penodol o gymwysiadau na’i gilydd, ac roedd drwgdybiaeth gyffredinol o’r hyn a oedd yn cymell y diwydiant i ddatblygu’r technolegau hyn. Yn gyffredinol, roedd y cyhoedd am gael mwy o wybodaeth a thryloywder. I weld adroddiad llawn yr ymchwil hon, defnyddiwch y ddolen sy’n agos at waelod y dudalen hon.

Asesu risg

Gwaith Awdurdod Diogelwch Bwyd Ewrop
Ym mis Chwefror 2009, cyhoeddodd Awdurdod Diogelwch Bwyd Ewrop (EFSA) ei safbwynt ar y risgiau posibl sy’n gysylltiedig â nanowyddoniaeth a nanotechnolegau mewn bwyd a bwyd anifeiliaid. Dyma brif gasgliadau’r safbwynt:

  • mae’r model asesu risg cyfredol yn briodol ar gyfer nanoddeunyddiau
  • nid oes llawer o ddata ar gael am ddod i gysylltiad â nanoddeunyddiau drwy’r geg nac unrhyw wenwynder dilynol
  • nid oes llawer o ddulliau ar gael i adnabod, i ganfod nac i fesur nanoddeunyddiau mewn bwyd/bwyd anifeiliaid

Ni ellir pennu proffiliau tocsicolegol a thocsicocinetig nanoddeunyddiau drwy ddod i gasgliadau ar sail data ynghylch eu ffurfiau cyfatebol ar y raddfa safonol. Mae angen gwneud hynny fesul achos. Darllenwch y safbwynt ar wefan EFSA.

Canllawiau asesu risg
Gan adeiladu ar ei safbwynt cyntaf, cyhoeddodd EFSA ddogfen gyfarwyddyd ym mis Mai 2011 ynghylch asesu risg nanoddeunyddiau a weithgynhyrchwyd mewn bwyd, deunyddiau mewn cysylltiad â bwyd, bwyd anifeiliaid a phlaladdwyr. Darllenwch y canllawiau ar wefan EFSA. Bydd canllawiau EFSA’n cael eu defnyddio pa bryd bynnag y bydd cynnyrch nanotechnoleg yn cael ei werthuso i’w ddefnyddio mewn bwyd neu fwyd anifeiliaid yn yr UE. Roedd un o arbenigwyr yr ASB yn rhan o grŵp EFSA a fu’n llunio’r canllawiau hyn.

Rhwydwaith nanotechnolegau
Mae gan yr Asiantaeth gynrychiolaeth ar y rhwydwaith nanotechnolegau a sefydlwyd gan EFSA ym mis Chwefror 2011. Mae’r rhwydwaith hwn yn fforwm i gyfnewid gwybodaeth a bydd yn helpu i sicrhau bod y dulliau o asesu risg yn gyson ar draws aelod-wladwriaethau’r UE. Darllenwch agenda a chofnodion cyfarfod cyntaf y rhwydwaith ar wefan EFSA.

Rhagor o wybodaeth

I gael mwy o wybodaeth am nanotecholeg a bwyd, defnyddiwch y ddolen isod i ddarllen y papur a anfonwyd at Fwrdd yr ASB ym mis Ebrill 2006 a’r dystiolaeth ysgrifenedig a gyflwynwyd gan yr Asiantaeth i ymchwiliad Tŷ’r Arglwyddi ym mis Mawrth 2009.

Cewch hyd i fwy o wybodaeth am nanotechnoleg mewn adroddiad sy’n cyflwyno canfyddiadau adolygiad i bennu bylchau posibl o ran rheoleiddio neu asesu risg defnyddio nanotechnoleg mewn bwyd. Gallwch ddarllen yr adroddiad y bu’r ASB yn ymgynghori arno yn 2006 drwy ddefnyddio’r ddolen isod. Gallwch hefyd weld y crynodeb o'r ymatebion i'r ymgynghoriad, a gyhoeddwyd ym mis Awst 2008.

Tudalennau cysylltiedig (Saesneg yn unig)

Rhagor yn yr adran hon (Saesneg yn unig)