Eich canllaw cynhwysfawr ar fwyta'n ddiogel dros yr haf

Mae’r haf yn gyfle perffaith i fwynhau picnics a barbeciws gyda theulu a ffrindiau, felly rydym ni wedi rhoi ambell air o gyngor at ei gilydd i wneud yn siŵr nad ydych chi'n mynd yn sâl wrth fwyta yn yr awyr agored. Rydym wedi rhannu'r prif bethau i'w cofio yr haf hwn yn bedwar categori hawdd eu cofio.

family having picnic in a park

Mae’r haf yn gyfle perffaith i fwynhau picnics a barbeciws gyda theulu a ffrindiau, felly rydym ni wedi rhoi ambell air o gyngor at ei gilydd i wneud yn siŵr nad ydych chi'n mynd yn sâl wrth fwyta yn yr awyr agored. Rydym wedi rhannu'r prif bethau i'w cofio yr haf hwn yn bedwar categori hawdd eu cofio.

Oeri a dadmer

fridge and cool box

Mae oeri bwyd yn iawn yn helpu i atal bacteria niweidiol rhag tyfu, yn enwedig yn ystod misoedd cynnes yr haf. Felly, cofiwch wneud yn siŵr eich bod yn gwneud y pethau canlynol:

1. Peidiwch â dadmer bwyd ar dymheredd ystafell. Yn ddelfrydol, dylid dadmer bwyd yn llwyr yn yr oergell, neu os nad yw hyn yn bosibl, dylid defnyddio micro-don a dewis yr opsiwn ‘dadmer’ yn syth cyn ei goginio.

2. Oerwch unrhyw fwyd wedi’i goginio ar dymheredd ystafell, ac yna ei roi yn yr oergell o fewn awr neu ddwy.

3. Storiwch fwyd amrwd ar wahân i fwyd parod i’w fwyta, wedi’i orchuWrth ei baratoi, cofiwch gadw bwyd oer allan o’r oergell am yr amser byrraf posib.

5. Mae angen cadw unrhyw fwyd sydd â dyddiad ‘defnyddio erbyn’, bwyd wedi’i baratoi ymlaen llaw, salad a phwdinau yn oer ac allan o’r haul tan ei bod hi’n amser bwyta.

6. Mewn barbeciws a phicnics, dylid cadw bwyd oer sy’n mynd yn ddrwg yn gyflym yn yr oergell neu flwch oeri tan i chi ei weini.

7. Ewch ati i wirio’n rheolaidd fod eich oergell yn ddigon oer – dylai fod o dan 5oC.<

8. Peidiwch â gorlenwi'r oergell. Os ydych chi'n gwneud hyn, ni fydd yr aer yn gallu cylchredeg ac felly ni fydd modd cynnal y tymheredd cywir.

Mae angen cadw rhai bwydydd yn yr oergell er mwyn arafu twf bacteria a chadw bwyd yn ffres ac yn ddiogel yn hirach. Yn gyffredinol, po oeraf yw’r tymheredd, y mwyaf araf y bydd germau’n tyfu, ond nid yw tymheredd oer yn atal germau rhag tyfu’n gyfan gwbl. Beth am ddefnyddio thermomedr oergell i wirio bod y tymheredd yn is na 5oC? Nid yw deialau’r oergell fel arfer yn dangos y tymheredd.

Coginio

oven and barbecue

Bydd coginio bwyd ar y tymheredd cywir ac am yr amser cywir yn sicrhau y caiff unrhyw facteria niweidiol ei ladd. Cofiwch:

1. Wrth goginio cynhyrchion briwgig megis byrgyrs cig eidion, selsig, a cebabs, porc, twrci a chyw iâr, dylech wirio bob tro bod y cig yn stemio’n boeth drwyddo.

  • bod y cig yn stemio’n boeth drwyddo.
  • nad ydych yn gweld unrhyw gig pinc wrth dorri i’r darn mwyaf trwchus.
  • bod y suddion yn rhedeg yn glir.​

2. Dylid coginio byrgyrs sy’n cael eu paratoi yn y cartref drwyddynt draw tan eu bod yn stemio’n boeth. Ni ddylid eu gweini’n waedlyd neu’n binc gan y gallai canol y byrgyr gynnwys bacteria niweidiol, sy’n achosi gwenwyn bwyd.

3. Unwaith i chi weini’r pryd, ni ddylai fod allan am yn hirach na dwy awr, neu awr os yw’n boeth iawn tu allan.

Glanhau

hands under the tap

Mae glanhau effeithiol yn cael gwared ar facteria oddi ar ddwylo, offer ac arwynebau, gan helpu i atal bacteria niweidiol rhag lledaenu i fwyd. Bydd y cyngor hwn yn helpu i gadw’r germau draw:

1. Dwylo: Golchwch eich dwylo cyn coginio a bwyta lle bo’n bosibl. Os ydych chi wedi mynd am bicnic ac nad yw’n bosibl golchi eich dwylo, defnyddiwch wet wipe i olchi eich dwylo, yna defnyddiwch lanedydd (sanitiser) i’w sterileiddio.

2. Cadachau llestri: Ewch ati i olchi neu newid cadachau llestri, tywelion te, sbwnjus a menig popty yn rheolaidd a gadael iddyn nhw sychu cyn i chi eu defnyddio eto. Mae cadachau budr a thamp yn fannau delfrydol i facteria dyfu.

3. Offer a llestri gweini: Gofalwch eich bod yn cadw’r holl offer a’r llestri’n lân wrth baratoi bwyd, a sicrhewch nad ydych yn cymysgu’r rheiny a ddefnyddir i baratoi prydau amrwd a phrydau parod i’w bwyta.

4. Coginio, nid golchi: Peidiwch â golchi cyw iâr amrwd; mae hyn yn tasgu germau ar eich dwylo, eich dillad, offer ac arwynebau. Bydd coginio’n drylwyr yn lladd unrhyw facteria sy’n bresennol.

Atal croeshalogi

oven and barbecue

Mae croeshalogi fwyaf tebygol o ddigwydd pan fo bwyd amrwd yn cyffwrdd (neu’n diferu ar) fwyd parod i’w fwyta, offer neu arwynebau. Gallwch atal hyn drwy ddilyn y tri cham hwn:

1. Dylech storio cig amrwd ar wahân i fwyd parod i’w fwyta.

2. Defnyddiwch offer, platiau a byrddau torri gwahanol ar gyfer bwyd amrwd a bwyd wedi’i goginio.

3. Golchwch eich dwylo ar ôl cyffwrdd â chig amrwd a chyn i chi drin bwyd sy’n barod i’w fwyta.

Ambell i ffaith am fygiau bwyd yr haf

Campylobacter ​yw’r achos mwyaf cyffredin o wenwyn bwyd yn y Deyrnas Unedig. Does dim modd ei weld, ei arogli na hyd yn oed ei flasu, ond fe all wneud pobl yn sâl iawn gyda phoen yn y stumog, dolur rhydd, cur pen a gwres. Gall hyd yn oed arwain at anabledd parhaol. Fel arfer, mae i’w ganfod mewn dofednod, cig, cynhyrchion llaeth, llaeth heb ei basteureiddio a physgod cregyn ac mae’n lledaenu drwy groeshalogi, dŵr wedi’i halogi neu anifeiliaid wedi’u heintio a’u bwyd.

Mae Salmonela ​yn fyg cyffredin arall sydd i’w ganfod mewn cig amrwd, dofednod nad yw wedi’i goginio’n ddigonol, wyau a llaeth heb ei basteureiddio. Caiff ei ledaenu amlaf gan goginio annigonol a chroeshalogi ac mae’n arwain at ddolur rhydd, tymheredd uchel, chwydu a phoenau stumog, a gall eich gwneud yn sâl am hyd at dair wythnos.

Mae Listeria (L. monocytogenes) yn llai cyffredin na Campylobacter a Salmonela, ond mae lefelau trin yn yr ysbyty a marwolaeth yn uchel. Mae’r rheiny sydd mewn mwy o berygl o gael listeriosis yn cynnwys pobl dros 65 oed, plant ifanc iawn a babanod llai na mis oed. Mae Listeria yn arbennig o beryglus i fenywod beichiog a’u babanod. Mae Listeria yn achosi symptomau tebyg i’r ffliw, a chaiff ei gysylltu amlaf â bwydydd parod i’w bwyta. Dylid bod yn arbennig o ofalus â chawsiau meddal, pysgod mwg, pâtés cig a brechdanau wedi’u pecynnu ymlaen llaw.

Caiff E. coli yn aml ei ledaenu drwy gigoedd amrwd a rhai nad ydynt wedi’u coginio ddigon, ond mae hefyd yn gallu lledaenu drwy fwydydd eraill sydd wedi’u halogi, megis llysiau a salad, dŵr neu laeth heb ei basteureiddio, ac o un person i’r llall. Gall symptomau gynnwys dolur rhydd (mae tua 50% o’r rheiny a gaiff eu heintio yn dioddef o ddolur rhydd gwaedlyd), crampiau stumog a chwydu, ac mae’r salwch fel arfer yn para rhwng un a phum diwrnod, er y gallai symptomau barhau am hyd at bythefnos. Mae’n gallu bod yn fwy difrifol mewn plant, yn arbennig y rheiny rhwng 1 a 4 oed. Mewn achosion prin, gall arwain at syndrom wremig hemolytig, cyflwr difrifol sy’n effeithio ar yr arennau.