Listeria

Mae Listeriosis, sef y salwch a gludir gan fwyd a achosir gan y bacteriwm Listeria monocytogenes, yn eithaf prin. Mae'n gallu achosi salwch difrifol a marwolaeth mewn grwpiau o’r boblogaeth sy’n agored i niwed.

Pwy sy'n agored i risg?

Mae'r rheiny â system imiwnedd wan (megis pobl sy'n dioddef o gancr), menywod beichiog a’u babanod, babanod newydd eu geni, plant ifanc iawn a phobl hŷn yn fwy agored i risg.

Er bod nifer yr achosion a gaiff eu cadarnhau yn isel o’u cymharu â campylobacter a salmonela, mae’r clefyd yn cael effaith sylweddol ar iechyd y cyhoedd ac economi’r Deyrnas Unedig gan fod llawer o bobl yn gorfod cael eu trin yn yr ysbyty a llawer iawn yn marw. Caiff y rhan fwyaf o bobl sy’n dioddef o listeria eu trin yn yr ysbyty ac mae oddeutu traean o’r bobl hynny’n marw.

Ym mha fath o fwydydd y gall Listeria fod yn bresennol?

Mae'r bacteriwm L. moncytogenes ar led yn yr amgylchedd ac yn gallu halogi amrywiaeth eang o fwyd. Caiff ei gysylltu'n aml â bwyd oer sy'n barod i'w fwyta lle nad oes angen ei goginio ymhellach neu ei ail-goginio. Mae'r bwydydd hyn yn cynnwys cig wedi'i goginio a'i sleisio, pysgod mwg, pysgod cregyn wedi'u coginio, caws meddal wedi'i aeddfedu gan lwydni, pate a brechadanau sydd wedi'u paratoi ymlaen llaw.

Sut y gallwch osgoi Listeria

Gallwch osgoi listeria drwy:

  • gadw bwyd amrwd a bwyd sy’n barod i’w fwyta ar wahân
  • golchi ffrwythau a llysiau’n drylwyr
  • cadw bwyd oer sy’n barod i’w fwyta yn yr oergell – sicrhewch fod eich oergell yn gweithio’n iawn ac wedi’i gosod i 5°C neu’n is
  • defnyddio bwyd erbyn y dyddiad ‘defnyddio erbyn’
  • bob tro dilyn y cyfarwyddiadau storio ar y label a defnyddio bwyd sydd wedi’i agor o fewn deuddydd (oni bai bod cyfarwyddiadau’r gweithgynhyrchydd yn dweud yn wahanol)
  • coginio ac ail-gynhesu bwyd nes ei fod yn stemio’n boeth

Sut y gallwch atal Listeriosis

Gall Listeria dyfu ar dymheredd yr oergell, felly dylech gadw bwydydd oer sy'n barod i'w fwyta yn oer a'u bwyta erbyn y dyddiad 'defnyddio erbyn'.

Canllawiau Listeriosis newydd

Mae’r ASB wedi datblygu canllawiau newydd ar gyfer sefydliadau gofal iechyd a gofal cymdeithasol ar leihau’r risg o listeriosis mewn grwpiau sy’n agored i niwed. Cyfrannodd ystod eang o randdeiliaid at y broses o ddatblygu’r canllawiau hyn, a’u diben yw ategu arfer da yn y diwydiant bwyd.