Llifogydd: cyngor ar ddiogelwch bwyd

Diweddarwyd ar:
6 Rhagfyr 2013
flooding
Gall dŵr llifogydd fod wedi’i halogi â charthion, baw anifeiliaid a gwastraff arall o ddraeniau neu’r ardal gyfagos, ac felly gallai fod wedi’i halogi â bacteria neu gemegion niweidiol. Ond gan fod yna gymaint o ddŵr, ac o gymharu, cyn lleied o halogiad, mae’r risg o fynd yn sâl yn isel. Dylai dilyn arferion hylendid syml fod yn ddigon i’ch atal rhag mynd yn sâl oherwydd dŵr llifogydd.

Os oes llifogydd wedi effeithio arnoch chi, naill ai oherwydd dŵr yn y tŷ, neu oherwydd toriad yn eich cyflenwad dŵr, darllenwch ein hawgrymiadau ar sut i baratoi bwyd yn ddiogel.

Awgrymiadau cyffredinol

Mae’n bwysig dilyn arferion hylendid bwyd da er mwyn atal germau niweidiol a allai fod yn bresennol mewn dŵr llifogydd rhag lledaenu i fwyd. Dyma ambell air i gall ar gadw bwyd yn ddiogel:

  • Peidiwch â bwyta unrhyw fwyd sydd wedi dod i gysylltiad neu sydd wedi’i orchuddio â dŵr llifogydd neu garthion.
  • Golchwch eich dwylo cyn paratoi bwyd bob amser.
  • Glanhewch a diheintiwch arwynebau gwaith, llestri, sosbenni, cytleri, byrddau torri plastig neu ceramig ac ati cyn eu defnyddio gyda bwyd. Os oes gennych beiriant golchi llestri sy’n gweithio, dyma’r ffordd fwyaf effeithiol i lanhau a diheintio eitemau llai (neu defnyddiwch ddiheintydd addas).
  • Taflwch unrhyw fyrddau torri pren neu lwyau pren os ydynt wedi'u halogi â dŵr llifogydd.
  • Glanhewch a diheintiwch y tu mewn i’ch oergell a chypyrddau bwyd os yw dŵr llifogydd wedi dod i gysylltiad â nhw.
  • Peidiwch â defnyddio arwynebau gwaith a llestri ac ati os ydynt wedi’u torri neu’u difrodi.
  • Os mae’n bosibl bod dŵr tap wedi’i halogi, dylech ferwi dŵr a gadael iddo oeri cyn ei ddefnyddio i olchi bwyd na fydd yn cael ei goginio, fel ffrwythau neu salad.
  • Os yw toriad yn eich cyflenwad trydan yn golygu nad yw eich oergell wedi bod yn gweithio am fwy na phedair awr, taflwch unrhyw fwyd sydd y tu mewn iddo.
  • Os nad yw eich rhewgell wedi bod yn gweithio, taflwch unrhyw gig, pysgod neu gynhyrchion llaeth, neu fwydydd sy’n cynnwys y rhain, os ydynt wedi dechrau troi’n feddal. Hefyd, taflwch unrhyw fwyd a fyddai’n cael ei fwyta’n syth o’r rhewgell, fel hufen iâ.
  • Gan ddibynnu ar ba mor lawn yw'r rhewgell, gall cynnyrch aros wedi'i rewi am 24 awr neu fwy. Po fwyaf llawn yw'r rhewgell, yr hiraf bydd y cynnwys yn aros wedi'i rewi.
  • Storiwch fwyd sydd wedi’i agor mewn cynhwysydd gyda chaead.

Os oes gennych fusnes arlwyo sydd wedi’i effeithio gan lifogydd, gofynnwch am gyngor gan wasanaeth iechyd yr amgylchedd eich awdurdod lleol. Er mwyn dod o hyd i fanylion eich awdurdod lleol agosaf, defnyddiwch yr offeryn chwilio ar-lein drwy’r ddolen isod.

Ffrwythau a llysiau ffres

Dyma ambell air i gall ar ffrwythau a llysiau ffres sy’n cael eu tyfu naill ai i’w gwerthu neu i’w bwyta gennych chi:

Ffrwythau a llysiau i'w bwyta'n amrwd

  • Dylech daflu unrhyw gynnyrch sydd wedi dod i gysylltiad â dŵr llifogydd os yw’n cael ei fwyta'n amrwd, fel mefus neu letys. Mae’n iawn i fwyta cynnyrch sy’n tyfu uwchben y dŵr ac sydd heb gael ei halogi â dŵr llifogydd e.e. ffrwythau ar goed.
  • Cyn plannu a chynaeafu unrhyw ffrwythau neu lysiau i'w bwyta'n amrwd o dir a gafodd ei effeithio, dylech aros o leiaf chwe mis ar ôl y llifogydd. Mae hyn yn golygu os yw cylch tyfu'r cnwd rydych yn bwriadu ei gynhyrchu yn llai na chwe mis, fe'ch cynghorir i oedi cyn ailblannu i sicrhau nad yw'r cynaeafu'n digwydd tan chwe mis ar ôl y llifogydd. Nid oes angen i chi oedi cyn ailblannu os yw'r cylch tyfu yn chwe mis neu fwy. Mae hyn er mwyn sicrhau na fydd unrhyw germau niweidiol a allai fod yn y pridd oherwydd dŵr llifogydd yn goroesi ac yn halogi’r cynnyrch.

Ffrwythau a llysiau i'w coginio

  • Mae’n iawn i fwyta cynnyrch sydd i’w goginio, hyd yn oed os yw wedi’i halogi â dŵr llifogydd. Bydd coginio’r bwyd yn lladd unrhyw germau niweidiol a allai fod yn bresennol. Er mwyn lleihau’r risg o groeshalogi, dylech olchi’r cynnyrch yn drylwyr, a sicrhau eich bod yn cael gwared ar unrhyw bridd sy’n weladwy cyn ei storio, ei baratoi neu ei goginio. Os yw’n bosibl, dylech wneud hyn y tu allan i’r cartref. Mae rhagor o wybodaeth am sut i olchi, storio a pharatoi llysiau heb eu coginio yn ddiogel ar gael ar wefan NHS Choices (gweler y ddolen ar waelod y dudalen).
  • Golchwch eich dwylo cyn ac ar ôl trin cynnyrch bob amser.
  • Nid oes angen i chi aros cyn plannu cnydau newydd os bydd y llysiau neu’r ffrwythau’n cael eu coginio cyn eu bwyta.

Os hoffech ragor o wybodaeth, siaradwch â gwasanaeth iechyd yr amgylchedd eich awdurdod lleol.

Hefyd, mae rhagor o ganllawiau ar gael i dyfwyr cynnyrch ffres ar ddiogelwch bwyd ymarferol ac asesu risg. Cafodd y canllawiau eu datblygu ar y cyd gan yr ASB a’r Cwmni Datblygu Garddwriaeth (gweler y ddolen ‘Eitemau cysylltiedig’).

Bwydo babanod

Os yw eich cyflenwad dŵr wedi’i dorri neu wedi’i halogi â dŵr llifogydd ac mae angen i chi baratoi llaeth powdwr i fwydo babi, mae’n bwysig bod yn ofalus gyda’r dŵr sy’n cael ei ddefnyddio. Dyma ambell air i gall ar baratoi llaeth powdwr yn ofalus:

  • Yn ddelfrydol, defnyddiwch ddŵr o dancer (tanc dŵr sy’n cael ei ddarparu gan gwmnïau dŵr), neu ddŵr potel. Dylech ferwi’r dŵr a’i adael, wedi’i orchuddio, i oeri am hanner awr ar y mwyaf. Yna, dilynwch gyfarwyddiadau’r gweithgynhyrchwr i baratoi’r bwyd. Dylech osgoi defnyddio dŵr o dancer dŵr sydd heb gael ei ferwi.
  • Defnyddiwch ddŵr sydd wedi’i ferwi ac yna ei oeri, neu ddŵr potel sydd wedi’i ferwi ac yna ei oeri ar gyfer oeri’r bwyd ar ôl iddo gael ei baratoi.
  • Gallwch ddefnyddio llaeth powdwr sy’n barod i’w ddefnyddio i fwydo yn lle.
  • Os nad oes gennych drydan neu nwy i ferwi’r dŵr, neu laeth powdwr sy’n barod i’w ddefnyddio, gallwch ddefnyddio dŵr potel (dŵr bwrdd, dŵr ffynnon neu ddŵr mwynol) sydd heb gael ei ferwi i baratoi llaeth powdwr, ond dylai’r bwyd sy’n cael ei baratoi gael ei ddefnyddio’n syth.
  • Gall rhai poteli o ddŵr sy’n dwyn label ‘dŵr mwynol naturiol’ gynnwys lefelau uchel o sodiwm neu sylffad. Pan fyddwch yn prynu poteli o ddŵr mwynol naturiol, edrychwch ar y label a sicrhewch nad yw’r ffigur ar gyfer sodiwm (neu ‘Na’) yn uwch na 200mg y litr ac nad yw sylffad (neu ‘SO’ neu ‘SO4’) yn uwch na 250g y litr. Os mae’r lefelau’n uwch, ceisiwch ddefnyddio dŵr arall. Os nad oes dŵr arall ar gael, defnyddiwch y dŵr hwn am gyn lleied o amser ag sy’n bosibl.
  • Golchwch eich dwylo cyn paratoi llaeth powdwr a chyn bwydo babi. Gallwch ddefnyddio diheintydd dwylo sy’n cynnwys alcohol i olchi eich dwylo os yw’r cyflenwad dŵr wedi’i gyfyngu.
  • Ewch ati i lanhau poteli bwydo â dŵr potel, dŵr wedi’i ferwi neu ddŵr sydd wedi’i drin cyn eu defnyddio bob tro.

Cael gwared ar fwyd sydd wedi'i ddifrodi o ganlyniad i lifogydd

Rhowch fwyd sydd wedi’i ddifrodi gan lifogydd mewn bagiau sbwriel plastig du, wedi’i fagio ddwywaith os yw’n bosibl. Sicrhewch fod y bagiau wedi’u selio a’u rhoi allan ar ddiwrnod eich casgliad sbwriel nesaf.

Mae’n bosibl bod bwyd wedi’i yswirio, felly cysylltwch â’ch cwmni yswiriant cyn cael gwared ar fwyd. Peidiwch â cheisio achub bwyd sydd wedi’i ddifrodi. Mae hynny’n cynnwys tuniau, gan ei fod yn bosibl bod y bwyd wedi’i ddifrodi neu’i halogi.