Canllawiau ar wybodaeth am y gadwyn fwyd (FCI) ar gyfer gwartheg / lloi, defaid a geifr

Er 1 Ionawr 2010, mae'n ofynnol yn ôl deddfwriaeth hylendid bwyd yr UE i weithredwyr lladd-dai <em>'geisio, derbyn, gwirio a gweithredu ar'</em> wybodaeth am y gadwyn fwyd (FCI) ar gyfer yr holl wartheg, defaid a geifr sy'n cael eu hanfon i'w lladd er mwyn i bobl eu bwyta.

Cefndir

Cafodd y gofyniad i gael FCI ar gyfer lloi ei weithredu ar 1 Ionawr 2009. Fodd bynnag, mae’r dogfennau enghreifftiol ar gyfer gwartheg a lloi, a oedd yn byw ar wahân cyn hyn, bellach wedi’u cyfuno mewn un ddogfen. Caiff lloi eu diffinio yn anifeiliaid llai nag 8 mis oed.

Fel sy’n ofynnol yn ôl y Rheoliadau Hylendid ers dechrau 2006, mae’r gofyniad am FCI wedi’i gyflwyno fesul rhywogaeth ar gyfer pob anifail – dofednod yn 2006, moch yn 2008, lloi a cheffylau yn 2009 a gwartheg, defaid a geifr yn 2010.

Mae’r FCI yn cyfrannu at systemau rheoli diogelwch bwyd lladd-dai, sy’n seiliedig ar HACCP, drwy roi gwybodaeth am anifeiliaid sy’n cael eu caffael ar gyfer eu lladd. Mae llawer o weithredwyr busnesau bwyd (FBO) eisoes yn gofyn i’w cyflenwyr da byw am yr wybodaeth hon, fel rhan o’u perthynas waith â hwy, ac felly mae’n bosibl na fydd ganddynt lawer mwy i’w wneud er mwyn sicrhau eu bod yn cydymffurfio.

Mae’r ASB yn defnyddio’r FCI mewn ffatrïoedd cig i helpu i wneud penderfyniadau am gig a gellir defnyddio’r wybodaeth hefyd i bennu gweithdrefnau arolygu ar gyfer anifeiliaid a grwpiau o anifeiliaid.

Cynnwys ‘Gwybodaeth am y Gadwyn Fwyd’

Mae gofyn i’r ASB roi gwybod i weithredwyr busnesau bwyd pa wybodaeth FCI sy’n rhaid ei chyflwyno ‘fel isafswm’. Mae’r Asiantaeth wedi ymgynghori ag ystod o randdeiliaid er mwyn pennu pa wybodaeth sy’n angenrheidiol, ac mae’r wybodaeth honno wedi’i nodi yn y dogfennau enghreifftiol. Aethpwyd ati i bennu pa wybodaeth sy’n rhaid ei chyflwyno fel isafswm gyda’r nod o sicrhau nad yw’r FCI yn cynnwys dim ond gwybodaeth y gellir ei defnyddio’n uniongyrchol gan y gweithredwr neu staff yr ASB yn y lladd-dy.

Dylid ystyried isafswm yr wybodaeth (minimum elements) fel gofyniad sylfaenol o ran yr wybodaeth y mae’n rhaid ei chyflwyno i weithredwyr lladd-dai – yn y pen draw, cyfrifoldeb y gweithredwyr yw gofyn i gyflenwyr am yr wybodaeth sydd ei hangen arnynt at eu dibenion rheoli diogelwch bwyd.

Bydd angen nodi rhagor o fanylion am anifeiliaid mewn achosion lle mae gwybodaeth berthnasol i’w hadrodd. Dylid nodi’r wybodaeth hon yn yr Atodiad i’r ddogfen enghreifftiol berthnasol.

Fformat gwybodaeth am y gadwyn fwyd

Nid yw’r ddeddfwriaeth yn pennu ar ba fformat y mae’n rhaid i weithredwyr lladd-dai dderbyn FCI. Dylai’r gweithredwyr ddewis y fformat sydd fwyaf addas i’w busnes. Er enghraifft, gellir defnyddio’r dogfennau enghreifftiol fel ag y maent neu gall gweithredwyr lladd-dai eu haddasu at eu dibenion eu hunain; neu gellir cynnwys yr wybodaeth honno sy’n ofynnol yn nogfennaeth y cwmni ei hun (e.e. datganiadau cyflenwyr neu amlenni pasbortau). At hynny, gellir defnyddio dulliau electronig o gyfnewid gwybodaeth.

Yn achos defaid a geifr, mae modd cynnwys datganiadau FCI a gwybodaeth ychwanegol yng Nghymru a Lloegr yn y ddogfen symud ddiwygiedig (ffurflen AML1) a gynhyrchir gan Defra a Llywodraeth Cynulliad Cymru. Mae defnyddio’r ffurflenni AML1 newydd yn un ffordd o gyflwyno FCI ar gyfer defaid a geifr, ond cofiwch fod modd defnyddio dulliau eraill a allai fod yn gweddu’n well i anghenion busnes gweithredwyr lladd-dai.

Cyfrifoldeb gweithredwyr y lladd-dai yw rhoi gwybod i’w cyflenwyr pa FCI yn union sydd ei hangen arnynt, ac ar ba ffurf y mae angen ei chyflwyno.

Amserlen derbyn FCI

Gellir cyflwyno FCI cyn i’r anifeiliaid gyrraedd y lladd-dy, neu gellir ei chyflwyno gyda’r anifeiliaid. Yn ddelfrydol, dylai’r FCI gael ei rhoi i’r lladd-dy cyn i’r anifeiliaid gyrraedd yno, ond mewn llawer o achosion nid yw hyn yn ymarferol, yn arbennig ar gyfer gwartheg / lloi a defaid a gaiff eu caffael mewn marchnadoedd da byw. Yn achos unrhyw wybodaeth a allai ymyrryd ar drefn weithredu arferol y lladd-dy, rhaid cynghori cyflenwyr i ddarparu FCI mewn da bryd cyn i’r anifeiliaid gyrraedd.

Os yw anifeiliaid yn cyrraedd y lladd-dy heb FCI, rhaid i’r gweithredwr roi gwybod i’r Milfeddyg Swyddogol (OV) ar unwaith. Ni chaniateir lladd yr anifeiliaid tan fod yr OV yn awdurdodi hynny. Ni fydd anifeiliaid a gaiff eu lladd heb FCI yn cael eu cymeradwyo ar gyfer eu bwyta gan bobl hyd nes bod yr FCI yn dod i law. Bydd unrhyw anifeiliaid sy’n cyrraedd heb FCI yn tarfu ar broses weithredu arferol y lladd-dy, felly mae o fudd i weithredwyr sicrhau eu bod yn cydymffurfio â’r gofynion FCI o 1 Ionawr 2010 ymlaen, a bod cyflenwyr da byw yn ymwybodol bod yn rhaid cyflwyno FCI gyda’r anifeiliaid, neu cyn iddynt gyrraedd.

Camau gweithredu ar ôl derbyn yr FCI

Mae deddfwriaeth yn ei gwneud yn ofynnol i weithredwyr lladd-dai ‘wirio a gweithredu ar’ wybodaeth am y gadwyn fwyd. Dylai gweithredwyr ddefnyddio FCI i lywio eu systemau rheoli diogelwch bwyd sy’n seiliedig ar HACCP a hefyd i wneud penderfyniadau ynghylch derbyn anifeiliaid ac unrhyw drefniadau prosesu arbennig e.e. lladd ar ddiwedd llinell gynhyrchu, gofynion trin ychwanegol, arafu cyflymder y llinell gynhyrchu.

Ar ôl i’r gweithredwr dderbyn yr anifeiliaid i’w lladd, bydd yn rhaid iddo ef / hi sicrhau bod yr FCI ar gael i’r OV. Bydd yn rhaid rhoi gwybod i’r OV am unrhyw bryderon ynghylch iechyd yr anifeiliaid cyn archwiliad cyn lladd.