Cyngor arlwyo i grwpiau elusennol a chymunedol sy’n darparu bwyd

Diweddarwyd ar:
29 Mawrth 2016
Cyngor i wirfoddolwyr a grwpiau elusennol ar ddarparu bwyd mewn neuadd bentref neu leoliad arall yn y gymuned.

Rhagor am y cwestiynau a'r atebion

Mae'r canllawiau hyn yn berthnasol i Gymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon.

Mae'r wybodaeth hon ar gyfer:

  • Gwirfoddolwyr a grwpiau elusennol sydd am ddarparu bwyd mewn neuadd bentref neu leoliad cymunedol arall.

​Statws cyfreithiol:

  • Bydd y canllawiau hyn yn helpu darparwyr bwyd cymunedol ac elusennol i gydymffurfio â'r gofyniad i ddarparu bwyd diogel. Maent yn cynnwys cyngor penodol ar y gyfraith, cyngor hylendid da a chyngor ar alergenau.

 

Cwestiynau ac Atebion

Expand All Collapse All

Rwy’n wirfoddolwr sy’n gwerthu bwyd mewn digwyddiadau elusennol. A oes angen tystysgrif hylendid bwyd arna i?

Nac oes. Dydy tystysgrifau hylendid bwyd ddim yn ofyniad cyfreithiol. Os ydych chi’n gwerthu neu’n trafod bwyd mewn digwyddiad elusennol, mae’n rhaid i chi wneud hynny’n ddiogel – a bydd y wybodaeth yn y daflen Holi ac Ateb yn eich helpu i wneud hynny. Fodd bynnag, dydy’r cymhwyster ddim yn angenrheidiol.

Rwy’n gwneud bwyd ar gyfer llawer o bobl mewn digwyddiad codi arian. Pa gyngor diogelwch cyffredinol allwch chi ei roi i mi?

Pan fyddwch chi’n gwneud bwyd ar gyfer llawer o bobl, mae’n bwysig cadw’r bwyd yn ddiogel. Dyma air o gyngor cyffredinol:
• cynlluniwch ymlaen llaw – gallwch wneud pethau’n haws drwy baratoi a rhewi’r bwyd ymlaen llaw, ond gofalwch fod y bwyd wedi’i ddadrewi’n llwyr cyn ei ddefnyddio
• golchwch eich dwylo’n rheolaidd gyda sebon a dŵr, gan ddefnyddio diheintydd llaw os nad oes cyfleusterau golchi dwylo ar gael
• golchwch ffrwythau a llysiau ffres bob tro
• dylech gadw bwyd amrwd a bwyd sy’n barod i’w fwyta ar wahân
• peidiwch â defnyddio bwyd os yw’r dyddiad ‘defnyddio erbyn’ wedi pasio
• cadwch fwyd y tu allan i’r oergell am gyn lleied o amser â phosibl
• darllenwch unrhyw gyfarwyddiadau coginio bob tro gan sicrhau bod bwyd wedi’i goginio’n drwyadl cyn mynd ati i’w weini. Hyd yn oed os yw pobl yn aros i fwyta, peidiwch â lleihau amseroedd coginio.
• cofiwch lanhau a diheintio mannau paratoi bwyd ar ôl eu defnyddio a glanhau unrhyw gyfarpar sydd wedi’i ddefnyddio mewn dŵr poeth a sebon.

Pwy sy’n arbennig o agored i niwed ac â pha fathau o fwyd y dylwn i gymryd gofal?

Mae pobl agored i niwed mewn mwy o berygl o gael gwenwyn bwyd, sef pobl dros 65 oed, menywod beichiog, plant o dan 5 oed a phobl sydd â chyflyrau meddygol hirdymor penodol.   

Mae rhai bwydydd yn fwy tebygol o achosi gwenwyn bwyd nag eraill, gan gynnwys llaeth amrwd, pysgod cregyn amrwd, mathau o gaws meddal, pate, bwyd sy’n cynnwys wy amrwd a thafelli o gig wedi’i goginio.

Gweler adran ‘bwydydd sydd angen gofal ychwanegol’ ym mhecyn Bwyd mwy diogel busnes gwell

Mae rhagor o wybodaeth am y bwydydd hyn a materion diogelwch bwyd eraill ar gael ar wefannau NHS Choices, GIG Cymru neu NI Direct.

Beth yw’r gofynion ar gyfer alergenau ac a ydyn nhw’n berthnasol i ddigwyddiadau cymunedol ac elusennol?

Os ydych chi’n brosiect bwyd elusennol neu gymunedol nad yw’n ofynnol i chi gofrestru fel busnes bwyd, ni fydd angen darparu gwybodaeth i gwsmeriaid am alergenau yng nghynhwysion y bwyd. Fodd bynnag, rydym yn argymell y dylech chi neu unrhyw un arall sy’n rheoli prosiectau elusennol ystyried y peryglon fel mater o arfer da.

Bydd angen i brosiectau bwyd cymunedol ac elusennol sy’n fusnesau bwyd cofrestredig gydymffurfio â’r rheolau yn ymwneud ag alergenau. Mae rhagor o wybodaeth am alergenau ar gael ar y ddolen isod, sy’n berthnasol i brosiectau elusennol nad ydynt wedi’u cofrestru fel busnesau bwyd yn ogystal â busnesau bwyd cofrestredig.

Alergedd ac anoddefiad: Canllawiau i fusnesau

Rwy’n cynnal bwffe. Am faint o amser ddylwn i adael y bwyd allan?

Os ydych chi’n paratoi bwffe, cofiwch na ddylai’r rhan fwyaf o’r bwydydd sydd angen eu hoeri, fel llenwadau i frechdanau, gael eu gadael y tu allan i’r oergell fwy nag sydd angen, ac yn sicr ni ddylent fod allan am fwy na phedair awr. Ar ôl yr amser hwn, dylech daflu unrhyw fwyd sydd ar ôl neu ei roi yn yr oergell eto. Ond os ydych chi’n rhoi bwyd yn ôl yn yr oergell, peidiwch â gadael iddo sefyll ar dymheredd yr ystafell os ydych chi’n ei weini eto.

Ydy hi’n iawn i mi werthu cacennau cartref mewn ffair ysgol?

Does dim unrhyw reolau yn erbyn gwerthu cacennau cartref mewn ffeiriau ysgol neu mewn digwyddiadau cymunedol eraill. Dylai cacennau cartref fod yn ddiogel i’w bwyta os yw’r bobl sy’n eu gwneud nhw yn dilyn cyngor hylendid bwyd da a bod y cacennau’n cael eu storio a’u cludo’n ddiogel.

Sut mae gwirfoddolwyr yn gwneud, yn cludo ac yn storio cacennau yn ddiogel?

Dylai pobl sy’n gwneud cacennau cartref ddilyn y cyngor cyffredinol canlynol:

  • golchwch eich dwylo cyn paratoi bwyd bob amser
  • gofalwch fod arwynebau, powlenni, llestri ac unrhyw gyfarpar arall yn lân   
  • peidiwch â defnyddio wyau amrwd mewn unrhyw beth na fydd yn cael ei goginio’n drwyadl, fel eisin neu Mousse
  • dylech gadw cacennau caws ac unrhyw gacennau neu bwdinau sy’n cynnwys hufen ffres yn yr oergell

Dylech gadw cacennau mewn cynhwysydd glân y mae modd ei selio, yn bell o unrhyw fwydydd amrwd. Ar y diwrnod, dylai pobl sy’n dod â chacennau cartref neu’n gweithio ar y stondin ddilyn y cyngor hwn:  

  • cadw’r cacennau mewn cynhwysydd glân y mae modd ei selio
  • gofalu bod cacennau caws ac unrhyw gacennau neu bwdinau sy’n cynnwys hufen ffres ond yn cael eu cadw y tu allan i’r oergell am gyn lleied o amser â phosibl, ac am lai na phedair awr yn ddelfrydol
  • defnyddio gefeiliau neu dorrwr cacennau i drafod cacennau 

Am faint o amser y mae modd cadw cacennau’n ddiogel?

  • Cadw cacen briodas, cacen Nadolig a bwydydd eraill sydd wedi’u coginio

Mae’n anodd asesu am faint o amser y gallwch gadw cacennau a bwydydd eraill sydd wedi’u coginio; bydd llawer yn dibynnu ar y rysáit, sy’n dylanwadu ar y posibilrwydd o lwydni’n tyfu, sef y prif achos pryder. Bydd cacennau a bwydydd wedi’u coginio sy’n cynnwys llawer o siwgr yn cadw’n ffres am fwy o amser oherwydd bydd y siwgr yn arafu twf unrhyw lwydni. Mae’n bwysig cadw cacennau a bwydydd eraill wedi’u coginio mewn cynhwysydd aerglos er mwyn atal llwydni rhag tyfu drwy amsugniad yn yr aer. Bydd cadw cacennau yn yr oergell yn eu cadw’n ffres am amser hirach, ond gall effeithio ar eu hansawdd. Mae cyngor ychwanegol ar gadw bwyd ar gael mewn llyfrau a gwefannau coginio da.

 

  • Cadw cacennau sy’n cynnwys hufen ac ychwanegiadau lleithder uchel eraill

Os ydych chi’n ychwanegu unrhyw beth sydd â lleithder uchel ar ôl coginio (e.e. hufen), ni ddylech adael y gacen ar dymheredd yr ystafell, ond ei chadw’n oer (yn yr oergell) a’i bwyta erbyn dyddiad dod i ben yr ychwanegiad.

Fodd bynnag, mae modd cadw rhai mathau o eisin fel ganache a hufen menyn y tu allan i’r oergell gan eu bod yn cynnwys lefelau uchel o siwgr a lefelau cymharol isel o ddŵr, a ddylai atal bygiau niweidiol rhag tyfu. Serch hynny, gall llwydni ac organebau dirywiad bwyd barhau i dyfu, felly mae’n ddoeth cadw’r cynhyrchion mewn lle oer a sych. Mae’r ASB yn eich cynghori i wirio’r canllawiau ar gyfer storio’r cynnyrch eisin perthnasol a/neu’r canllawiau mewn rysáit dibynadwy. Felly, os yw’r cynnyrch yn cynnwys hufen ffres dylech ei gadw yn yr oergell, ond dylai eisin menyn ac ati gadw’n iawn y tu allan i’r oergell oherwydd y lefelau uchel o siwgr.

A oes modd i mi werthu jam cartref mewn jariau jam sy’n cael eu hailddefnyddio?

Mae’n ddiogel ailddefnyddio jariau jam gwydr yn achlysurol cyn belled â’u bod yn cael eu golchi’n drwyadl. Mae hyn yn golygu ei bod yn ddiogel gwerthu jam neu siytni cartref mewn jariau jam sydd wedi’u hailddefnyddio mewn ffeiriau pentref a digwyddiadau achlysurol eraill. Ni ddylai jariau jam sy’n cael eu hailddefnyddio fod ag unrhyw dolciau neu holltau, a rhaid mynd ati i’w diheintio bob amser cyn eu defnyddio. Hefyd, bydd caeadau tynn yn lleihau unrhyw beryglon hylendid i’r bwyd yn y jariau.

Mae rheoliadau ar ddeunyddiau cyswllt bwyd yn berthnasol i fusnesau, ac mae’r rheoliadau hyn yn annhebygol iawn o fod yn berthnasol i ddefnyddio jariau jam ar gyfer darpariaeth bwyd gymunedol ac elusennol achlysurol. Os oes gennych chi unrhyw bryderon ynglŷn ag ailddefnyddio jariau jam, cysylltwch ag adran iechyd yr amgylchedd eich awdurdod lleol.

Rydym yn cynnal banc bwyd elusennol. Ydy’r rheolau ‘defnyddio erbyn’ yn berthnasol i ni?

Ydyn. Os ydych chi’n cyflenwi bwyd wedi’i becynnu i bobl o fanc bwyd, dylech wirio a dilyn y dyddiadau ‘defnyddio erbyn’ bob amser gan eu bod yn nodi am faint o amser y mae’n ddiogel bwyta’r bwyd neu yfed y ddiod. Mae rhoi bwyd sydd wedi pasio ei ddyddiad ‘defnyddio erbyn’ i bobl yn beryglus, a gall arwain at gamau gorfodi yn erbyn y banc bwyd. Mae rhagor o wybodaeth ar gael ar wefannau ​NHS ChoicesNHS Wales ac NI Direct

 

 

 

Rhagor yn yr adran hon