Acrylamid

Mae acrylamid yn gemegyn sy'n cael ei greu pan gaiff rhai bwydydd, yn enwedig bwydydd llawn starts megis tatws a bara, eu coginio am gyfnodau hir ar dymereddau uchel drwy bobi, ffrio, grilio, tostio a rhostio. Gall bwyta gormod o acrylamid fod yn niweidiol.

Beth yw acrylamid?

Mae acrylamid yn sylwedd cemegol sy'n cael ei ffurfio pan mae asidau amino a siwgr yn adweithio â'i gilydd. Mae'n digwydd fel arfer pan gaiff bwydydd sydd â lefelau uchel o starts megis tatws, gwreiddlysiau a bara, eu coginio ar dymheredd uchel (dros 120°C) wrth eu ffrio, eu tostio, eu rhostio neu'u pobi.

Ni chaiff acrylamid ei ychwanegu i fwydydd yn fwriadol. Caiff ei gynhyrchu yn naturiol yn sgil y broses goginio. Mae acrylamid wastad wedi bod yn bresennol yn ein bwyd.

Effeithiau posibl acrylamid ar iechyd

Mae profion yn y labordy yn dangos bod acrylamid yn y deiet yn achosi canser mewn anifeiliaid. Er nad oes tystiolaeth bendant yn dilyn astudiaethau ar effaith acrylamid ar ddeiet pobl, mae gwyddonwyr yn cytuno ei bod yn bosibl y gall acrylamid mewn bwyd achosi canser mewn pobl hefyd a byddai'n ddoeth lleihau faint y mae pobl yn dod i gysylltiad ag ef.

Bwydydd sydd â lefelau uchel o acrylamid

Mae acrylamid yn bresennol mewn ystod eang o fwydydd, gan gynnwys tatws a gwreiddlysiau rhost, sglodion, creision, tost, cacennau, bisgedi, grawnfwydydd a choffi.

Sut i leihau acrylamid yn y cartref

Y Rheol Aur

Fel rheol, wrth ffrio, pobi, rhostio neu dostio bwydydd llawn starts megis tatws, gwreiddlysiau a bara, dylech anelu am liw melyn-euraidd neu liw goleuach.

Cymerwch gip ar y pecyn

Dilynwch y cyfarwyddiadau coginio sydd ar y pecyn yn ofalus wrth ffrio neu goginio cynhyrchion parod yn y popty, megis sglodion, tatws rhost a phannas. Mae'r cyfarwyddiadau yno er mwyn eich helpu i goginio'r cynnyrch yn gywir. Mae hyn yn sicrhau nad ydych yn coginio bwydydd llawn starts yn rhy hir neu ar dymheredd rhy uchel.

Peidiwch â storio tatws yn yr oergell

Peidiwch â storio tatws amrwd yn yr oergell os ydych yn bwriadu eu coginio ar dymheredd uchel (e.e. rhostio neu ffrio). Gall storio tatws amrwd yn yr oergell arwain at fwy o siwgrau rhydd yn ffurfio yn y tatws (proses a elwir weithiau yn 'melysu oer') a gall hyn gynyddu lefelau cyffredinol o acrylamid, yn arbennig os caiff y tatws eu ffrio, eu rhostio neu'u pobi wedyn. Dylech storio tatws amrwd mewn lle tywyll, lled-oer (cool) ar dymheredd uwch na 6°C.

Mae deiet amrywiol a chytbwys yn bwysig

Er nad yw’n bosibl osgoi risgiau fel acrylamid mewn bwyd yn llwyr, bydd bwyta deiet iach, cytbwys ac amrywiolsy'n cynnwys prydau wedi'u seilio ar garbohydradau llawn starts, yn ogystal â bwyta 5 dogn o ffrwythau a llysiau bob dydd yn eich helpu i leihau'ch risg o ddatblygu canser.

Y cefndir gwyddonol

Sut caiff acrylamid ei ffurfio

Wrth goginio ar dymheredd uchel, mae proses o'r enw'r adwaith Maillard yn digwydd. Mae'r dŵr, y siwgr a'r asidau amino sy'n bresennol yn naturiol yn cyfuno i greu blas, gwead, lliw ac arogl nodweddiadol y bwyd hwnnw. Gall y broses hon hefyd gynhyrchu acrylamid.

Mae hyd a thymheredd y coginio hefyd yn effeithio ar faint o acrylamid sy'n cael ei gynhyrchu: mae amseroedd coginio hirach a thymhereddau uwch yn achosi i fwy o acrylamid ffurfio nag amseroedd byrrach a thymhereddau is.

Asesiad risg acrylamid

Yn 2002, dangosodd astudiaethau yn Sweden bod lefelau uchel o acrylamid yn ffurfio wrth ffrio neu bobi cynhyrchion tatws a grawnfwydydd. Fe arweiniodd hyn at bryder byd-eang ymhlith defnyddwyr gan fod astudiaethau ar anifeiliaid mewn labordai yn awgrymu ei bod yn bosibl y gall acrylamid achosi i ganser ddatblygu mewn pobl. Mae asesiadau dilynol gan sefydliadau megis Sefydliad Iechyd y Byd, Awdurdod Diogelwch Bwyd Ewrop a phwyllgorau cynghori'r Deyrnas Unedig (DU) hefyd yn awgrymu bod acrylamid yn garsinogen dynol sydd a allai achosi canser drwy ryngweithio â'r deunydd genetig (DNA) mewn celloedd. Yn 2015, cyhoeddodd Awdurdod Diogelwch Bwyd Ewrop ei asesiad risg llawn cyntaf o acrylamid mewn bwyd, sy'n cadarnhau bod lefelau acrylamid a ganfyddir mewn bwyd yn gallu cynyddu'r risg o ddatblygu canser ym mhob grŵp oedran. Mae hyn yn golygu y gall acrylamid gyfrannu at y risg o ddatblygu canser ar hyd eich oes; er nad yw'n bosibl amcangyfrif maint y cyfraniad hwn.

Beth mae'r diwydiant yn ei wneud i leihau acrylamid

Mae'r diwydiant bwyd wedi cynnal cryn dipyn o waith i nodi a gweithredu mesurau er mwyn lleihau lefelau acrylamid mewn bwyd. Mae FoodDrinkEurope (sy'n cynrychioli buddiannau'r diwydiant bwyd a diod ar lefel Ewropeaidd a rhyngwladol) wedi creu pecyn cyfathrebu sy'n amlinellu dulliau i leihau acrylamid yn y broses o weithgynhyrchu bwyd ar gyfer ystod o fwydydd a phrosesau.

Mae Cymdeithas Lletygarwch Prydain a rhanddeiliaid eraill hefyd yn gweithio â'r ASB i ddatblygu canllawiau arfer da syml y gall gweithredwyr busnesau bwyd eu defnyddio yn y sectorau arlwyo a gweini bwyd. Bydd y canllawiau hyn yn helpu i nodi a gweithredu mesurau i leihau lefelau acrylamid yn y bwyd y maent yn ei goginio.

Gwaith yr ASB ar acrylamid

Rydym wrthi'n ceisio deall mwy am acrylamid, i leihau'r risg sy'n gysylltiedig ag ef ac i ddarparu cyngor i ddefnyddwyr a'r diwydiant. Rydym yn gwneud hyn drwy: