Gwybodaeth ychwanegol am acrylamid

Pa dystiolaeth wyddonol sydd gan yr Asiantaeth Safonau Bwyd (ASB) i gefnogi ei hymgyrch acrylamid? Beth yw lefel risg acrylamid?

Mae aseswyr rhyngwladol ac Ewropeaidd (Cyd-bwyllgor Arbenigol Sefydliad Bwyd ac Amaeth/Sefydliad Iechyd y Byd ar Atchwanegiadau Bwyd 2005 ac Awdurdod Diogelwch Bwyd Ewrop 2015 - EFSA) wedi dod i'r casgliad bod acrylamid mewn bwyd yn debygol o gynyddu'r risg o ddatblygu canser mewn pobl. Mae hyn ar sail tystiolaeth o astudiaethau ar anifeiliaid sy'n dangos bod acrylamid yn sylwedd genowenwynig a charsinogenig gan ei fod yn achosi niwed i DNA. Mae tystiolaeth gefnogol o astudiaethau in vitro ar gelloedd dynol sy'n gyson â chanfyddiadau'r astudiaethau ar anifeiliaid.

Gan nad yw'n bosibl sefydlu lefel ddiogel mewn perthynas â dod i gysylltiad ag acrylamid, nid yw chwaith yn bosibl mesur y risg. Felly, defnyddiodd Awdurdod Diogelwch Bwyd Ewrop dull 'lefel y cysylltiad' (MOE).Mae'r dull MOE yn rhoi syniad am lefel y pryder dros iechyd mewn perthynas â phresenoldeb sylwedd mewn bwyd.

Mae Pwyllgor Gwyddonol Awdurdod Diogelwch Bwyd Ewrop yn nodi bod lefel MOE o 10,000 neu uwch yn peri risg isel i iechyd y cyhoedd ar gyfer sylweddau genowenwynig a charsinogenig. Mae lefel yr MOE a nodir yn Arolwg Deiet Cyfan diweddar yr Asiantaeth Safonau Bwyd ar acrylamid yn amrywio rhwng 300 ar gyfer oedolyn cyffredin a 120 ar gyfer plant bach.

Mae'r amrediad hwn yn dangos bod risg i iechyd y cyhoedd. Dyma pam fod yr Asiantaeth Safonau Bwyd wedi bod yn cefnogi ymdrechion y diwydiant bwyd i leihau acrylamid, yn ogystal ag atgoffa defnyddwyr o'n cyngor ar beth allant ei wneud i leihau acrylamid wrth goginio yn y cartref. 

Beth mae canlyniadau profion ar anifeiliaid yn golygu o ran pobl yn dod i gysylltiad ag acrylamid?

Ni wyddwn yn sicr bod acrylamid mewn bwyd yn achosi canser mewn pobl gan ei fod yn anodd iawn i'w brofi yn bendant. Mae'r arbenigwyr annibynol (megis Awdurdod Diogelwch Bwyd Ewrop) yn dweud ei bod yn bosibl y gallai acrylamid achosi canser mewn pobl, gan ei fod yn achosi canser mewn profion ar anifeiliaid. Caiff hyn ei gefnogi gan dystiolaeth o astudiaethau genowenwyn in vitro ar linellau cell pobl ar gyfer acrylamid ynghyd â'i fetabolyn glycidamid, sy'n gyson â'r canlyniadau o brofion ar anifeiliaid.

Mae Awdurdod Diogelwch Bwyd Ewrop wedi amcangyfrif pa lefel o gysylltiad na fyddai'n achosi llawer o bryder, ac maent wedi nodi bod y lefelau presennol o acrylamid yn y deiet yn uwch na'r lefel hon ar gyfer pob grŵp o ddefnyddwyr. Mae hyn yn golygu ei bod yn bosibl bod acrylamid yn cyfrannu at y risg bod pobl yn datblygu canser yn ystod eu hoes, ond nid yw'n bosibl amcangyfrif maint y cyfraniad hwn.

Dyma pam ei bod yn synhwyrol gwneud beth allwn ni er mwyn lleihau'r cysylltiad a'r risg. Er hynny, mae'n bwysig bod yn realistig ynghylch beth sy'n bosibl, derbyn bod acrylamid yn ffurfio'n naturiol pan gaiff bwyd ei goginio ac nad yw'n bosibl ei osgoi yn gyfan gwbl.

Beth mae'r diwydiant yn ei wneud i leihau acrylamid?

Mae acrylamid yn bodoli mewn bwyd yn naturiol, ni allwn cael ei wared yn llwyr o ddeiet pobl. Fodd bynnag, rydym yn gweithredu er mwyn ei leihau ym mhob ffordd bosibl.

Mae'r diwydiant bwyd wedi cynnal cryn dipyn o waith i nodi a gweithredu mesurau er mwyn lleihau lefelau acrylamid mewn bwyd. Mae FoodDrinkEurope (sy'n cynrychioli buddiannau'r diwydiant bwyd a diod ar lefel Ewropeaidd a rhyngwladol) wedi creu 'pecyn adnoddau' sy'n amlinellu dulliau i leihau acrylamid yn y broses o weithgynhyrchu bwyd ar gyfer ystod o fwydydd a phrosesau. Mae'r diwydiant bwyd am wneud rhagor o waith er mwyn datblygu codau ymarfer ar reoli acrylamid, a fydd yn cael eu gosod drwy'r gadwyn fwyd fel rhan o system rheoli diogelwch bwyd pob busnes.

Mae Cymdeithas Lletygarwch Prydain a rhanddeiliaid eraill hefyd yn gweithio â'r ASB i ddatblygu canllawiau arfer da syml y gall gweithredwyr busnesau bwyd eu defnyddio yn y sectorau arlwyo a gweini bwyd. Bydd y canllawiau hyn yn helpu i nodi a gweithredu mesurau i leihau lefelau acrylamid yn y bwyd y maent yn ei goginio.

A ddylwn i boeni os ydw i wedi gor-goginio tost/tatws rhost o dro i dro?

Does dim angen poeni am un darn o fwyd neu bryd achlysurol sydd wedi gorgoginio ychydig. Mae ein cyngor wedi'i lunio i'ch helpu chi i gymryd camau er mwyn rheoli'r lefelau acrylamid yn y bwyd rydych chi'n ei fwyta'n rheolaidd, drwy gydol eich oes.​

Beth yw'r safbwynt o ran bwyd babi?

Mae acrylamid mewn nifer o fwydydd â starts yn naturiol pan gânt eu coginio, ac mae gweithgynhyrchwyr bwyd babi, ynghyd â'r diwydiant bwyd ehangach, wedi bod yn gweithio i reoli prosesau a ryseitiau i sicrhau bod lefelau acrylamid mor isel ag sy'n rhesymol bosibl. Mae'r ASB wedi bod yn cynnal rhaglen fonitro barhaus ar gyfer acrylamid mewn amryw fwydydd (gan gynnwys bwyd babi) ers peth amser. Mae'r adroddiad diweddaraf ar gael ar y dudalen hon.

Caiff y canlyniadau eu cymharu â gwerthoedd dangosol acrylamid, sydd wedi'u gosod ar gyfer gwahanol fathau o fwyd. Nid lefelau diogelwch na'r lefel uchaf a ganiateir yn ôl y gyfraith yw 'gwerthoedd dangosol'. Yn hytrach, dangosyddion perfformiad ydynt, ac maent wedi'u llunio i hyrwyddo arfer da wrth reoli lefelau acrylamid. Os yw'r canlyniad yn uwch na'r gwerth dangosol, mae arolygwyr awdurdodau lleol yn rhoi gwybod i'r gweithgynhyrchwyr neu berchnogion y brand am y canfyddiadau fel mater o drefn, ac yn gofyn am wybodaeth ynghylch beth a wneir i reoli acrylamid yn y cynhyrchion hynny.