Bwyd anifeiliaid anwes

Mae anifeiliaid nad ydynt yn cynhyrchu bwyd fel arfer yn cynnwys:

• anifeiliaid sydd â ffwr (mae magu’r anifeiliaid hyn wedi’i wahardd yn y DU)
• anifeiliaid sy’n cael eu cadw mewn sŵ neu syrcas 
• anifeiliaid sy’n cael eu cadw mewn labordai
• creaduriaid sy’n byw’n rhydd yn y gwyllt
• anifeiliaid anwes

Dylech nodi, at ddibenion y ddeddfwriaeth, y caiff ceffylau a chwningod eu hystyried yn anifeiliaid sy’n cynhyrchu bwyd.

Labelu bwyd anifeiliaid anwes

Wrth ddatgan cynhwysion, mae gan weithgynhyrchwyr bwyd anifeiliaid anwes y dewis i ddatgan yn ôl categori, er enghraifft, olewau a brasterau neu gig a chynhwysion sy’n dod o anifeiliaid.

Mae dau fudd i ddatgan cynhwysion bwyd anifeiliaid anwes yn ôl categori:

• mae’n caniatáu gweithgynhyrchwyr i reoli amrywiadau o ran cyflenwad y deunyddiau crai a ddefnyddir yn well 
• mae’n rhoi hyblygrwydd o ran labelu cynhwysion

Mae’r ddau ffactor hyn yn helpu i osgoi costau ychwanegol afresymol.

Mae deddfwriaeth labelu bwyd anifeiliaid yn caniatáu gweithgynhyrchwyr bwyd anifeiliaid anwes i amlygu presenoldeb neu absenoldeb cynhwysyn penodol, ac i roi gwybodaeth ychwanegol (tu hwnt i’r isafswm statudol gofynnol) i gwsmeriaid.  

Mae enghreifftiau o wybodaeth ychwanegol yn cynnwys datganiadau dadansoddol o brotein neu ffeibr, neu enw a chyfeiriad y gweithgynhyrchwr.  

Mae’r wybodaeth ychwanegol yn ddarostyngedig i fesurau diogelu penodol. Rhaid iddi gynnwys ffactorau gwrthrychol a meintiol y gellir eu profi. Ni ddylai gamarwain prynwyr na gwneud honiadau meddyginiaethol. Mae’r mesurau diogelu hyn yn sicrhau bod labeli cynhyrchion bwyd anifeiliaid anwes yn dangos y cynhwysion, fel y cânt eu nodi ar y label.

Cynhyrchu bwyd anifeiliaid anwes domestig

Mae’n bosib cymeradwyo cynhyrchu bwyd anifeiliaid anwes wedi’i brosesu mewn safleoedd domestig. Fodd bynnag, bydd angen i chi gydymffurfio â’r holl amodau sy’n gymwys i ffatrïoedd bwyd anifeiliaid anwes eraill. Mae hyn yn cynnwys y gofyniad i gynnal gwaith samplu bacteriolegol a rhoi system rheoli diogelwch bwyd anifeiliaid ar waith sy’n seiliedig ar egwyddorion Dadansoddi Peryglon a Phwyntiau Rheoli Critigol (HACCP).

Dylech gysylltu â’ch Swyddfa Safonau Masnach leol neu DAERA yng Ngogledd Iwerddon i gofrestru a/neu gael rhagor o gyngor.

 Sgil-gynhyrchion anifeiliaid mewn bwyd anifeiliaid anwes

Gall y diwydiant bwyd anifeiliaid anwes ddefnyddio bwyd anifeiliaid anwes sydd wedi’i wneud o ddeunydd sy’n dod o anifeiliaid. Gelwir y deunyddiau a’r bwyd anifeiliaid anwes hyn yn ‘sgil-gynhyrchion anifeiliaid’ (ABP) fel y’u nodir yn Rheoliad (CE) 1069/2009. Mae’r Rheoliad yn nodi bod ABP yn sgil-gynhyrchion anifeiliaid a chynhyrchion deilliadol nad ydynt wedi’u bwriadu i’w bwyta gan bobl. Mae’r math hwn o ddeunydd yn dod o anifeiliaid sy’n cael eu harchwilio a’u cymeradwyo i’w bwyta gan bobl cyn eu lladd. Rhaid iddo fod yn rhydd rhag clefydau trosglwyddadwy, sy’n golygu felly na ellir defnyddio deunydd o anifeiliaid sy’n marw, sydd ag afiechydon neu sy’n anabl.

Mae Llywodraeth Cymru, Defra a DAERA yn gyfrifol am unrhyw ddeunydd anifeiliaid sy’n ABP neu sy’n dod o ABP. Gall ABP olygu’r corff cyfan, rhan o anifail neu gynnyrch sy’n dod o anifail nad yw wedi’i fwriadu i’w fwyta gan bobl. Unwaith y bydd ABP, neu gynnyrch sy’n deillio ohono, yn cael ei ddiffinio felly, ni chaiff ei fwyta gan bobl.

Os ydych chi’n bwriadu defnyddio ABP yn eich cynhyrchion, bydd angen i chi hefyd gofrestru gydag APHA / DAERA yng Ngogledd Iwerddon o dan y rheolau sgil-gynhyrchion anifeiliaid. Mae hyn hefyd yn berthnasol i laeth, wyau, a deunydd sy’n dod o’r môr fel pysgod a physgod cregyn. Mae hyn o achos y goblygiadau i iechyd anifeiliaid drwy gludo, storio neu ddefnyddio deunydd sy'n dod o anifeiliaid mewn modd anghywir.

Mae mwy o wybodaeth am y rheolau hyn ar gael ar y dudalen ynghylch cyflenwi a defnyddio sgil-gynhyrchion anifeiliaid fel bwyd anifeiliaid ffermydd. Mae UK Pet Food yn cyhoeddi canllawiau ac arferion gorau ar weithgynhyrchu bwyd anifeiliaid anwes amrwd.

Dysgwch fwy am y diwydiant sgil-gynhyrchion anifeiliaid.

Ychwanegion mewn bwyd anifeiliaid anwes

Mae bwyd anifeiliaid anwes yn destun mesurau rheoli tebyg ar gyfer ychwanegion awdurdodedig a lefelau’r sylweddau annymunol a ganiateir, yn yr un modd â’r rheiny sy’n berthnasol i fwyd anifeiliaid ar gyfer da byw sy’n cael eu ffermio. Wrth bennu’r lefelau uchaf a ganiateir ar gyfer sylweddau annymunol ar gyfer anifeiliaid anwes, y rhan allweddol o’r asesiad risg fel arfer yw i ba raddau y gall yr anifail eu goddef.

Marchnata bwyd anifeiliaid anwes

Mae cyfyngiadau ar ddefnyddio rhai honiadau ar fwyd anifeiliaid, ac mae nifer o’r rhain yn berthnasol i fwyd anifeiliaid anwes. 

Mae enghreifftiau o’r honiadau hyn yn cynnwys y canlynol:

• cefnogi gweithrediad arennol mewn achosion o ddiffyg ar yr arennau
• lleihau anhwylderau amsugnol acíwt y coluddion
• rheoli cyflenwad glwcos a chefnogi’r croen pan fydd achosion o ddermatosis
• colli llawer o flew

Mae rhagor o wybodaeth ar gael yn Rheoliad a gymathwyd (UE) 2020/354 sy’n cynnwys rhestr o fwydydd anifeiliaid at ddibenion maethol neilltuol. Mae hefyd yn gosod amodau ar gyfer eu defnyddio.

Ar gyfer rheolaethau ar reoli ychwanegion bwyd anifeiliaid mewn bwyd anifeiliaid anwes, cymerwch gip ar y ddeddfwriaeth bwyd anifeiliaid.

Ni ellir marchnata bwyd anifeiliaid anwes sy’n cynnwys ABPs fel bwyd sy’n addas i’w fwyta gan bobl, ni waeth sut y caiff ei baratoi.

Cyfeiriadau at ddeddfwriaeth yr UE yng nghanllawiau’r ASB

Nid yw deddfwriaeth sy'n uniongyrchol gymwys i'r UE bellach yn gymwys ym Mhrydain Fawr. Daeth deddfwriaeth yr UE a ddargadwyd pan ymadawodd y DU â’r UE yn gyfraith a gymathwyd ar 1 Ionawr 2024, yn unol â’r hyn a gyhoeddwyd ar legislation.gov.uk. Dylai cyfeiriadau at unrhyw ddeddfwriaeth yng nghanllawiau’r ASB sydd ag ‘UE’ neu ‘CE’ yn y teitl (er enghraifft, Rheoliad (CE) 178/2002) gael eu hystyried yn gyfraith a gymathwyd lle bo hynny’n gymwys i Brydain Fawr. Bellach, dylid ystyried cyfeiriadau at ‘Gyfraith yr UE a Ddargedwir’ neu ‘REUL’ fel cyfeiriadau at gyfraith a gymathwyd.  
 
Yn achos busnesau sy’n symud nwyddau o Brydain Fawr i Ogledd Iwerddon, mae gwybodaeth am Fframwaith Windsor ar gael ar GOV.UK.  
 
Mabwysiadwyd Fframwaith Windsor gan y DU a’r UE ar 24 Mawrth 2023. Mae’r Fframwaith yn darparu set unigryw o drefniadau i gefnogi llif cynhyrchion manwerthu bwyd-amaeth o Brydain Fawr i Ogledd Iwerddon, gan ganiatáu i safonau Prydain Fawr o ran iechyd y cyhoedd mewn perthynas â bwyd, marchnata a deunyddiau organig fod yn gymwys i nwyddau manwerthu wedi’u pecynnu ymlaen llaw a gaiff eu symud drwy Gynllun Symud Nwyddau Manwerthu Gogledd Iwerddon (NIRMS).