Neidio i’r prif gynnwys

Hylendid Bwyd dros y Nadolig

Sut i baratoi a choginio eich pryd Nadolig mewn ffordd hylan a diogel.
Diweddarwyd ddiwethaf

Amcangyfrifir bod miliwn o achosion o wenwyn bwyd yn y Deyrnas Unedig (DU) bob blwyddyn. P’un a ydych chi’n coginio gartref neu’n defnyddio bwyd sydd dros ben, mae’n bwysig cynnal safonau hylendid bwyd da dros y Nadolig drwy ddilyn yr Hanfodion Diogelwch Bwyd, sef glanhau, oeri, coginio ac atal croeshalogi.

Mae’r Nadolig hefyd yn gyfnod o wastraff sylweddol. Mae Hoffi Bwyd, Casáu Gwastraff yn amcangyfrif bod dros 100,000 tunnell o ddofednod sy’n berffaith iawn i’w fwyta, 96,000 tunnell o foron a 710,000 tunnell o datws yn cael eu taflu bob blwyddyn yn y DU.

Gall meddwl am hylendid wrth storio, coginio, ailddefnyddio a rhewi bwyd helpu i gadw eich Nadolig yn ddiogel a lleihau gwastraff bwyd dros gyfnod yr ŵyl.

Siopa bwyd Nadolig

Wrth siopa bwyd dros y Nadolig, gwnewch yn siŵr eich bod chi'n mynd â digon o fagiau er mwyn gallu cadw bwyd amrwd a bwyd parod i'w fwyta ar wahân. I atal croeshalogi, storiwch gig amrwd, pysgod a physgod cregyn ar wahân i fwyd sy’n barod i’w fwyta a llysiau. Cofiwch gadw’r bwydydd amrwd hyn wedi’u gorchuddio ar silff waelod yr oergell.

Wrth siopa am fwyd dros gyfnod yr ŵyl, mae’n bwysig eich bod yn gwybod y gwahaniaeth rhwng dyddiadau ‘ar ei orau cyn’ a ‘defnyddio erbyn’ er mwyn gallu cynllunio eich prydau yn effeithiol, gwneud i fwyd bara’n hirach a gwneud yn siŵr nad ydych chi’n taflu bwyd yn ddi-angen. 

Gair i gall

Mae dyddiadau ar ei orau cyn yn ymwneud ag ansawdd: bydd bwyd yn ddiogel i’w fwyta ar ôl y dyddiad hwn, ond efallai na fydd bellach ar ei orau. Mae dyddiadau defnyddio erbyn yn ymwneud â diogelwch: ni ddylid bwyta, coginio na rhewi bwyd ar ôl y dyddiad hwn, gan ei fod yn gallu bod yn anniogel.

Gwnewch yn siŵr fod eich oergell wedi’i gosod ar dymheredd o 5°C neu is. Gallwch wirio hyn gyda thermomedr oergell. Cyn belled â bod eich bwyd o fewn ei ddyddiad defnyddio erbyn, bydd yn para’n fwy ffres am gyfnod hirach. Er mwyn i’r dyddiad defnyddio erbyn fod yn ganllaw dilys, mae’n rhaid i chi ddilyn cyfarwyddiadau storio yn ofalus.

Dadmer eich twrci

Os yw eich twrci wedi ei rewi, cymerwch gip ar y canllawiau ar y pecyn ymhell ymlaen llaw. Mae modd coginio ambell dwrci yn syth o’r rhewgell os yw cyfrwyddiadau’r cynhyrchwr yn dweud hynny.

Peidiwch â dadmer eich twrci ar dymheredd ystafell. Er mwyn osgoi croeshalogi, dylech bob tro roi'r twrci mewn cynhwysydd digon mawr i ddal y diferion sy'n dod ohono. Gallai twrci mawr arferol sy'n pwyso 6-7 cilogram gymryd cymaint â 4 diwrnod i ddadmer yn llawn yn yr oergell. Os nad oes gennych chi unrhyw gyfarwyddiadau dadmer ar gyfer eich twrci, mae ffordd hawdd i ganfod pa mor hir y bydd yn cymryd i'w ddadmer yn llwyr. Mewn oergell, caniatewch tua 10-12 awr y cilogram.

Os nad yw eich twrci wedi'i ddadmer yn llwyr cyn i chi ei goginio, efallai na fydd yn coginio'n gyfartal. Mae hyn yn golygu y gallai bacteria niweidiol oroesi'r broses goginio a byddwch chi mewn perygl o gael gwenwyn bwyd.

 

Coginio eich twrci

Peidiwch â golchi twrci amrwd cyn ei goginio. Mae golchi cig amrwd yn tasgu germau ar eich dwylo, eich dillad, eich offer a’ch arwynebau. Bydd coginio'n drylwyr yn lladd unrhyw facteria sy'n bresennol.

Wrth goginio eich twrci, cofiwch gymryd cip ar y cyngor ar y deunydd pecynnu bob amser gan ddilyn y cyfarwyddiadau coginio. Bydd y cyfarwyddiadau hyn yn seiliedig ar aderyn nad yw wedi’i stwffio.

Coginiwch eich stwffin mewn tun rhostio ar wahân, a dim y tu mewn i'r twrci. Bydd twrci wedi'i stwffio yn cymryd mwy o amser i goginio ac efallai na fydd yn coginio'n drylwyr os nad yw wedi cyrraedd y tymheredd cywir drwyddo draw. 

Er mwyn canfod faint o amser y bydd yn ei gymryd i goginio’ch twrci, cymerwch gip ar gyfarwyddiadau’r gwerthwr ar y deunydd pecynnu. Os nad oes unrhyw gyfarwyddiadau, mewn popty sydd wedi'i gynhesu ymlaen llaw i 180ºC (350ºF, Marc Nwy 4):

  • dylech ganiatáu 45 munud y cilogram, ac 20 munud ychwanegol ar gyfer twrci sy’n pwyso o dan 4.5 cilogram 
  • dylech ganiatáu 40 munud y cilogram ar gyfer twrci sydd rhwng 4.5 cilogram a 6.5 cilogram 
  • dylech ganiatáu 35 munud y cilogram ar gyfer twrci sy'n pwyso mwy na 6.5 cilogram 

Mae angen gwahanol amseroedd coginio a thymereddau ar adar eraill:

  • dylech goginio gŵydd mewn popty wedi'i gynhesu ymlaen llaw ar 200ºC (400ºF neu Marc Nwy 6) am 35 munud y cilogram
  • dylech goginio hwyaden mewn popty wedi'i gynhesu ymlaen llaw ar 200ºC (400ºF neu Marc Nwy 6) am 45 munud y cilogram
  • dylech goginio cyw iâr mewn popty wedi'i gynhesu ymlaen llaw ar 180ºC (350ºF neu Marc Nwy 4) am 45 munud y cilogram, ac yna am 20 munud ychwanegol
  • Gwiriwch y tymheredd yn rhan fwyaf trwchus yr aderyn, rhwng y frest a’r glun, gan ddefnyddio prôb tymheredd.

Mae’n rhaid i’r tymheredd gyrraedd un o’r cyfuniadau canlynol er mwyn gwneud yn siŵr ei fod wedi’i goginio’n iawn:

  • 60°C am 45 munud
  • 65°C am 10 munud
  • 70°C am 2 funud
  • 75°C am 30 eiliad
  • 80°C am 6 eiliad

Cofiwch lanhau'r prôb tymheredd neu’r thermomedr coginio yn drylwyr ar ôl ei ddefnyddio er mwyn osgoi croeshalogi. 

Defnyddio bwyd dros ben

Mae’n bosibl ailddefnyddio ac ailwampio eich bwyd dros ben mewn sawl gwahanol ffordd. Cofiwch oeri a gorchuddio unrhyw fwyd dros ben a’i roi yn yr oergell neu'r rhewgell o fewn awr neu ddwy. Bydd rhannu bwyd dros ben yn ddognau llai yn helpu i'w oeri'n gyflymach ac yn eich helpu i reoli dognau hefyd. 

Gallwch chi rewi twrci wedi’i goginio, cigoedd eraill sydd wedi’u coginio a phrydau bwyd sy'n cynnwys cigoedd sydd wedi'u coginio a'u rhewi'n flaenorol. Ond unwaith iddo ddadmer, dylech chi fwyta'r bwyd o fewn 24 awr. Gallwch chi hefyd ddefnyddio twrci sydd wedi'i goginio'n flaenorol a'i rewi i greu pryd o’r newydd, fel cyri twrci. Gallwch rewi'r pryd newydd hwn hefyd, ond dylech chi wneud yn siŵr mai unwaith yn unig yr ydych chi'n ei ailgynhesu. 

Mae gan Hoffi Bwyd Casáu Gwastraff amrywiaeth o ryseitiau a syniadau creadigol ar wneud y gorau o’ch bwyd dros ben.

Rhewi bwyd dros ben

Gallwch rewi a dadmer unrhyw fwyd dros ben ar gyfer prydau’r dyfodol. Mae rhewi yn gweithredu fel botwm ‘oedi’. Mae’n ddiogel i rewi bwyd hyd at y dyddiad defnyddio erbyn. 

Gallwch chi rewi y rhan fwyaf o fwydydd. Mae hyn yn cynnwys cig amrwd a chig wedi’i goginio, ffrwythau, tatws (ar ôl eu berwi am bum munud), caws wedi’i gratio ac wyau. 

Pan fo bwyd yn dadmer, mae ei dymheredd craidd yn cynyddu. Mae hyn yn cynnig yr amodau perffaith i facteria dyfu os yw’n cael ei adael ar dymheredd ystafell. Mae’n well dadmer bwyd yn araf ac yn ddiogel yn yr oergell. 

Gallwch hefyd ddadmer eich bwyd dros ben mewn micro-don. Cofiwch wneud yn siŵr eich bod yn ailgynhesu tan ei fod yn stemio’n boeth. Unwaith yr ydych chi wedi dadmer y bwyd, cofiwch ei fwyta o fewn 24 awr.